In Tenebris 1 - De Gentse fantastiek

 

Ik keek in het voorjaar van 2023 reikhalzend uit naar een nieuw tijdschrift ‘voor fantastiek’, dat bovendien werd aangekondigd als een themanummer over De Gentse fantastiek. Het verscheen bij het Gentse – ah ja - Poespa Producties van Johnny Bekaert, die eerder de voortreffelijke biografie van Jean Ray/John Flanders had gebracht, van de hand van Geert Vandamme (Soms overtreft de werkelijkheid de fantasie) en een ‘Vlaamsere’ her-vertaling van diens meesterwerk Malpertuis. De samensteller? DannY De LaeT, kenner par excellence van het genre, en door mij hogelijk gewaardeerd als promotor van klassieke bloemlezingen speculatieve fictie uit de jaren 70.  Hij fungeerde samen met Hubert Lampo als mijn gids bij het exploreren van de wonderlijke domeinen waarin ik als puber al een heel eind weg kon dromen, fantaseren en ja… ook griezelen.  

In Tenebris moest een boekenreeks over die fantastiek worden. Onder de fans was er meteen een en ander te doen over de in onbruik geraakte term om ‘de fantastische genres, speculatieve fictie, verbeeldingsliteratuur te verzamelen’. Het maakte de verwarring alleen maar groter, schreef Paul van Leeuwenkamp in Fantastische Vertellingen nr 76. In het volgende nummer zou In Tenebris trouwens al transformeren tot een tijdschrift voor fantastiek en mysterie, en momenteel is het een jaarboek.

Met een plank vol boeken en drie grote theaterprojecten rond Gentse fantastiek in mijn bibliografie was ik dus ten zeerste benieuwd naar deze fantastische eerste worp. Ik dacht mijn sporen wel verdiend én er ook tamelijk wat nagelaten te hebben en vond het – eerlijk gezegd – zelfs een beetje vreemd dat ik geen uitnodiging had gekregen om mee te werken aan het boek, Maar goed, misschien kwam mijn werk wel aan bod in een essay of zo.

Was dat even slikken, zeg. In Tenebris betekent letterlijk ‘in het donker’, en daar zat ik inderdaad – niet helemaal, maar toch al in de schemering, ergens weggemoffeld in de marge. ‘Wie schrijft, die blijft’… blijkbaar ook niet lang in de herinnering hangen. Mijn lelijk gedeukte schrijversego troostte zich ermee dat ik in tenebris in het uitzonderlijke gezelschap verkeerde van een Gentse Nobelprijswinnaar Literatuur, die zelfs geen bescheiden plekje gegund was. Wat ik eerder al meende opgemerkt te hebben, werd nog eens bevestigd: de fans van het genre waren anno 2023 niet meer geïnteresseerd in auteurs die een literair stempel meedroegen. Ik kan dat alleen maar ten zeerste betreuren, want er valt een even dik boek als Gentse fantastiek samen te stellen met auteurs en thema’s die hier verdonkeremaand werden. Ik ben dan ook naarstig aan de slag gegaan, het zal Fantastisch Gent heten, en binnenkort zullen er al enige prereads verschijnen – en ook prelistenings – op deze website of op een podcast als Mysterieus België, vertegenwoordigd op Spotify, Apple Podcasts, Podimo, Deezer enz...

Versta mij niet verkeerd, wat ik zeker niet heb gemist, zijn steengoeie verhalen. Zo presenteert Mark J. Ruyffelaert zich aan de lezer als een intellectueel estheet, in een subliem magisch realistisch en hallucinant Ganda Sum. Er valt niet te ontkomen aan de sense of wonder, deze overweldigende leeservaring die we doorgaans associëren met sciencefiction:

Zielenrust biedt zelfs het begijnhof mij niet. Ik kan er hoogstens uitblazen van mijn tijdloze jacht. Er zijn geen andere wijken te Gent die in honderden jaren zo weinig veranderd zijn. Die sfeer is mij lief. Want alleen tijdens de laatste driehonderd jaar al leefde ik er zevenmaal.

Gent wordt in deze tekst getransformeerd tot ‘een gezegend oord, een bevoorrechte plaats op aarde die perfect overglijdt in het bovennatuurlijke’. Ik had het niet beter kunnen zeggen. Ruyffelaert weet de fantastische Gentse spirit – tevens die van de schrijver van fantastische verhalen in het algemeen – voortreffelijk te vatten:

Ik ben de priester, de magiër, de tovenaar en de ingewijde. In mijn geest liggen de esoterische tradities bezonken van de Ouden die de Kelten voorafgingen. Archeologen hebben mij vergeefs gezocht. Papen hebben mij steeds bestreden. Geschiedkundigen hebben mij nooit begrepen. De boeken die over mij spreken, slapen onder twee vingers stof in ontoegankelijke bibliotheken. Wie mij zou kunnen vinden – mythologen, hagiografen, symbolisten en zij die zich bezighouden met alchemie, Kabbala, metafysica of astrologie – mijden mij huiverend. Degenen die mij genoeg kennen zijn dood. Zo dood als ik.

Roger d’Exsteyl is de auteur van een beperkt maar klassiek geworden oeuvre. In De tram van middernacht brengt de ik-figuur een wekelijks hoorspel dat die ene zaterdagavond ook deze titel draagt. Ik voel mij meteen verwant. Er duikt een kerel op die zich herkent in het radioverhaal: Zou de man het bewijs zijn dat de occulte regel van het onmogelijke toeval inderdaad bestond? De betekenisvolle coïncidentie, ook bekend als synchroniciteit, het gevolg van een occult fenomeen? Wow! Ik heb mij zelf het hoofd gebroken over dit thema, dat een leidraad is in mijn leven en werk, in Een magisch realist in Mysterieus België, het boek der synchroniciteiten (2025). Welke invloed kan autosuggestie hebben op iemand die het voorwerp uitmaakt van een toekomstvoorspelling? Magisch realistischer wordt het niet...

In 2020 smaakte ik het genoegen met de Scriptomanen de bundel Spoorloos en andere verhalen van Frank Roger te mogen uitgeven. De man die stierf uit deze In Tenebris is ook het eerste verhaal van de bundel. Zoek je een paar memorabele openingszinnen om een lezer te verleiden, dan krijg je van Frank een uitstekend voorbeeld dat gegarandeerd werkt: Gisteren heb ik Oliver Cunningham teruggezien. Dat was een verrassing, want de man overleed enkele weken geleden. De rest van het verhaal heeft dezelfde gebalde spankracht en dendert op hetzelfde élan door tot en met de finale slotzin.

Luc Geeraert, Handen op glas…  Dit verhaal opent zijn ondertussen verschenen schitterende debuutbundel Wolken vallen niet bij de ook al Gentse uitgeverij de Kremkoll (recensie volgt in Fantastische Vertellingen, eerste nummer van 2027). Klassieke bovennatuurlijke horror, van hoog literair niveau… en wat een pointe! Net zoals de heren van hierboven maakt hij het onderscheid tussen wat ‘genre’ en ‘Literatuur’ zou zijn volslagen artificieel intelligent en arbitrair. Grote klasse, punt.

Zijn het alleen heren die in de eerste divisie opereren? Vaneigens niet! Pen Stewart schreef met Over de top een verhaal over schijn & zijn, waarin de labeltjes magisch realisme en sciencefiction ook weer inwisselbaar blijken. Fris en modern, we zien zowaar voor ons lezersoog een IMMERSIVE AUGMENTED REALITY WALK opdoemen, in ‘een paradijs aan de rand van Gent, door een natte herfst iets vroeger dan voorzien ondergelopen. Maar ook het hart van een virtuele wereld waarin ze ronddwaalde, op zoek naar verhalen die haar de weg konden tonen’. En debutante Katrien Ricart schreef een heerlijk laconiek Wintervissen, met een gezellige dosis vanzelfsprekend klinkende absurde en zwarte humor, over… jawel, vissenlegenden.

Het interview met illustrator Lode Devroe is interessant, en hetzelfde kunnen we zeggen over Zwervingen, een tekst van theaterlegende, vriend en tijdgenoot van Jean Ray, Michel de Ghelderode. Op zich valt hier ook weer niets aan af te dingen, al begin ik mij nu toch stilaan op te winden. Waarom de Ghelderode wél en Maeterlinck niét? In een themanummer over ‘Gentse fantastiek’ de voorkeur geven aan Michel boven de all round Gentse fantast én Nobelprijs Literatuur 1911? De voorloper van het fantastisch realisme à la Pauwels & Bergier, van de fantasy met zijn vroege symbolistische toneelwerk en in zijn dichtbundel Quinze Chansons, én van het surrealistische theater? Waarom, hoezeer en waarmee ik Maeterlinck zoal mis in Gentse fantastiek zul je vroeg of laat uitgebreid kunnen lezen in Fantastisch Gent en binnenkort al te horen krijgen op Mysterieus België. Laat mij alvast een tip van de sluier oplichten: de levenslange gespannen verhouding tussen Maeterlinck en zijn geboortestad verdiende een breed uitgemeten essay, en de vaudeville die opgevoerd werd toen een brave ziel de urne met zijn asse wilde overbrengen naar Gent (en het stadsbestuur dit weigerde) is een fantastische realiteit op zich. Waarom geef je in plaats van een herdruk van een nog springlevend auteur geen opdracht: schrijf hier eens wat over? In zijn allerlaatste boek keerde Maeterlinck overigens in zijn magisch realistische verbeelding (oeps, ook nog niet uitgevonden) terug naar de stad van zijn jeugd… Nu ja, ‘alleen luchtkastelen zijn bewoonbaar’, nietwaar.

De geschiedenis die DannY De LaeT opdist over een historisch spookhuis in Gent is best genietbaar, al had het stuk wat meer focus kunnen gebruiken, want pas na een lange meanderende aanloop komen we tot de kern van de zaak. Dat is ook het probleem met dit boek in zijn geheel: het mist behalve Gentse fantastiek ook focus, visie, samenhang… en het is te zeer gericht op een incrowd van ‘FFF’s, Fervente Flanders Fans’, zoals ze hier worden genoemd, om een breed publiek te kunnen boeien.

Zo is er van John Flanders een verhaal van 36 bladzijden opgenomen (Het geheim der zevensterren), dat wel speelt tegen een Gentse achtergrond, maar geen fantastiek is. En evenmin een verhaal dat zich kan meten met zijn betere, laat staan zijn beste werk. Ik ben zelf een FFF, maar dit soort materiaal hoort thuis in een publicatie van De Vriendenkring der FFF’s. Het wordt tot in den treure herhaald dat Jean Ray/John Flanders een miskend genie is – ik ga dat niet tegenspreken – en dat je zijn werk amper in de boekhandel kwijt kunt. Maar dat zal niet veranderen als de FFF’s in boeken die bestemd zijn voor een boekhandelpubliek voor de eigen parochie van andere FFF’s blijven preken. De naam van Jean Ray/John Flanders loopt als een rode draad door diverse bijdragen, tot ik - en ik herhaal: als FFF-er - een allergische reactie begin te vertonen, zo in de zin van: 'Daar heb je 'm wéér!' 

Ja, ik vind - nog steeds als FFF-er - Jean Ray en de erfenis van Malpertuis van Anton Marcus best te pruimen. Maar potentiële lezers van fantastiek die niet vertrouwd zijn met Malpertuis – en omdat hij een miskend genie is, zijn die per definitie véél groter in aantal dan lezers die er wél vertrouwd mee zijn – krijgen geen enkele introductie tot dit meesterwerk uit de fantastische literatuur en blijven er hopeloos bij in tenebris tasten. Nog minder lezers zijn vertrouwd met de jeugdroman Geheimen van het Noorden, en zonder die voorkennis heb je niks aan een vergelijking tussen beide.

Welke jonge lezer holde meteen naar de bibliotheek om kennis te vergaren over Blosseville, welke jonge lezer wou meteen de boeken lezen van Ballanche, van Charcot of de hagiografie van Sint Brandaan??? vraagt Anton Marcus zich niet met één maar met drie vraagtekens af, over de voetnoten in het jeugdboek. Allemaal nogal ‘highbrow-info’ dat alweer jeugdige lezers zal afschrikken in plaats van te boeien. Het zal wel zijn, en het is een belangrijk punt dat Anton daar maakt, want met Geheimen van het Noorden mikte Flanders hoogstwaarschijnlijk in eerste instantie op een volwassen publiek. Maar ik zie, als gevolg van dit artikel, ook niet meteen een grote schare niet-FFF-ers naar de bibliotheek of de boekhandel hollen om zich te verdiepen in het werk van die fantastische JR van Gent.  Is het alweer een gemiste kans geweest? verzucht Anton Marcus. Ik vrees van wel, zolang je uitdrukkelijk blijft schrijven voor ‘de attente RDK-kenner’ – Raymond De Kremer, RDK, is de echte naam van Jean Ray/John Flanders – en de ‘geroutineerde lezer van zijn proza’.

Is het dan onmogelijk Jean Ray naar een groot publiek te brengen, en met zijn werk door te dringen in de mainstream media? Bijlange niet! Ik was tussen 1992 en 2005 betrokken bij een klein maar fijn en zeer succesvol theaterproject, en twee grootschalige totaalspektakels - met het ene konden we aanschuiven aan de tafel van Margriet aan zee in Middelkerke. Drie keer domineerden we de vaderlandse culturele krantenkolommen, waarvan één keer tijdens de Gentse Feesten. Maar dat doe je niet door de wijde culturele en literaire wereld uit en jezelf op te sluiten in de microkosmos van het fandom. Verzamel enige natuurlijke partners voor je project, bedenk een wervend verhaal voor de media en maak komaf met elke vorm van FFP, zijnde Fervent Fandom Protectionisme. Ik zal daar in Fantastisch Gent omstandig verslag van uitbrengen.

Over dit FFP gesproken... Waar ik het ook lastig mee heb, is de uitsluiting van Nederlandse auteurs. De fanbasis is al zo smal, en nu gaan wij ze nog een ferm stuk smaller maken? Vlamingen zijn bij mijn weten altijd welkom geweest in Nederlandse fanzines, waarom zouden wij ze dan weren? Voor een themanummer over Gentse Fantastiek kan ik het nog begrijpen, maar in de volgende nummers vind ik het GFFP (Gentse Fervent Fandom Protectionisme) tot inteelt onder de incrowd leiden. Het is precies dit soort ‘ons-kent-alleen-maar-ons onderonsjes’ dat in de jaren 80 mede verantwoordelijk was voor de ondergang van DIRAM. Didier Rypens en Alfons Maes (verbind de initialen) koesterden de ambitie een professionele uitgeverij-van-en-voor-de-fans te worden, maar DIRAM ging al snel tenonder aan hoogmoed en zelfbevlekking. Ik zag het vanop de eerste rij gebeuren, zoals ik er in diezelfde jaren 80 ook getuige van was hoe Eddy C. Bertin tot wanhoop werd gedreven door die andere Gentse uitgeverij van en voor de fans, Kraaikop, met zijn CUBE reeks. Ondertussen bid ik vurig tot de Cthulhu dat In Tenebris zich gaat bezinnen over een en ander, want het initiatief is te waardevol om niet op mijn volle sympathie te mogen rekenen. Deze recensie is dan ook niet uit rancune geschreven, maar uit liefde voor het genre, en met alle respect voor de passie en de goesting van de bezielers. Ik hoop dat dit duidelijk mag zijn.

Door het doelpubliek te beperken tot attente RDK-kenners mis je open doelkansen. Als Maeterlinck zich liet voeden door de legenden en de mystiek van zijn geboortegrond, dan is dat voor Jean Ray even goed zo geweest – al schreef hij dan zelden rechtstreeks over Gent. En als Gent, in ons land, de bakermat is van al wat met fantastiek te maken heeft, zoals ik lees op de achterflap en in het editoriaal, dan moet je die boude stelling ook hard maken. Dat gebeurt nu van geen kanten, omdat enkele belangrijke exponenten verbannen werden - hoe wil je dat ik het anders noem? - en ook het legendarische erfgoed en de folklore van het aloude Ganda er bekaaid vanaf komen. En laat het nu net de alomtegenwoordige John Flanders zijn die daar intensief mee bezig is geweest, verdorie! (Jaja, je leest het goed, als FFF-er kan ik mij daar behoorlijk, zij het beschaafd, over opwinden.)

John Flanders schreef vanaf 1948 tal van bijdragen over Gentse folklore en geschiedenis voor het dagblad Het Volk, onder de titel Dat was een tijd! André Verbeke bundelde ze in 1996 onder dezelfde titel, tot een volumineus en prachtig verzorgd kloek boekwerk, uitgegeven door de Heemkundige en Historische Kring /Ghendtsche Tydinghen. Zijn stukjes over het Gent van weleer zijn geen historisch betrouwbare documenten geworden, maar juweeltjes, een mengeling van waarheid en verdichtsel, op en top John Flanders, weet Rik Clément hierover te melden.

‘Een mengeling van waarheid en verdichtsel,’ het zou mijn variante van het magisch realisme kunnen zijn… Dit is een tot de verbeelding sprekende greep uit de inhoudsopgave: Het Spook van Seles-Kest, De Man zonder Aangezicht, Hekserijen, Het Onzichtbare Avontuur van Tsietse Muzikant, Medarken de Regenmaker, De Legende van de Onthoofdingsbrugge, Het Spook van Zotten Hebbelijnck. In het colofon vind ik Johnny Bekaert terug, uitgever van In Tenebris, als vormgever. En in de beknopte bibliografie twee titels over John Flanders… van DannY De LaeT!

Ik wil maar zeggen… deze schatkamer zal de redactie toch niet onbekend geweest zijn? Waarom dan een zo belangrijk thema achterwege laten in een boek dat Gent uitroept tot de hoofdstad van de fantastiek? Je slaat er drie vliegen mee in één klap: je belicht een minder bekend aspect van John Flanders, je wijst op het belang van de folklore in het werk van vele fantastische schrijvers, en je kunt er een breder lezerspubliek mee bereiken dat nog steeds ten zeerste geïnteresseerd is in het lokale erfgoed. Zoals Gent als bakermat van de fantastiek nu gepresenteerd wordt, kan ik met evenveel recht en rede Brugge uitroepen tot de fantastische navel van de wereld, met zijn Heilig Bloed dat toch de Graal is, zijn Tempeliers, en die andere in het Frans schrijvende Vlaming die in het buitenland veel bekender is gebleven dan bij ons, laat staan in het fandom: Georges Rodenbach met zijn Bruges-la-Morte.  

Wat ik benevens Maeterlinck nog het meest van al mis, zijn de Mysteries van het Lam Gods. Temeer omdat Anton Marcus zelf stelt – en ik ben het volmondig met hem eens: Tenslotte is dat vervloekt paneel inderdaad hét groot mysterie van Gent, daar kan je niet omheen. Wij, fanatici van fantastiek, hebben daar zo onze mening over… Uiteraard mag je daar best een mening over hebben, maar over een zo complex onderwerp lijkt het me dan in eerste instantie toch aangewezen een specialist te raadplegen, als je tenminste een gedegen en evenwichtig dossier over het Vlaamse Monster van Loch Ness wil samenstellen. En waarom zit ‘hét groot mysterie’ van Gent dan in godsnaam verstopt in de actualia, en vervolgens in de bespreking van een waardeloze thriller van Steve Berry, en daarna nog eens tussen het oplijsten van andere compleet oninteressante publicaties, zoals een inspiratieloos Vlaams Filmpje uit 1986, een dito jeugdroman of een Franstalig non-fictie boek dat niemand hier gelezen heeft en dat trouwens bulkt van foute informatie?

Het veelluik van de gebroeders Van Eyck is sinds de vijftiende eeuw het mystieke paradepaardje van Gent. Het is sinds 1934 het meest tot de verbeelding sprekende true crime mystery van Vlaanderen, vanwege de roof van het paneel De Rechtvaardige Rechters. En het is sinds 1991 – na het verschijnen van mijn Mysteries van het Lam Gods – ook een fantastisch realistisch hot topic geworden. Ik schreef daarna nog onder meer De Mythe van de Rechtvaardige Rechters (1995) en Het Bloed van het Lam (2006) over de kwestie. In het eerste boek belichtte ik de belangrijke rol die dagbladreporter John F. speelde in de hele Lam Gods saga (maar in dit artikel kom ik daar nauwelijks wat over te weten) en in het tweede verwerkte ik mijn nieuwe inzichten, opgedaan sinds de uitvinding van het internet. Je kunt interessante bruggetjes leggen van Maeterlinck (hij nam een kopie van het Lam Gods overal met zich mee) naar zijn eerste grote vlam Georgette Leblanc, zus van de mystery schrijver Maurice Leblanc (bedenker van Arsène Lupin) en zo weer naar de vermoedelijke dader van de diefstal Arsène Goedertier (die zich door een Lupin roman liet inspireren) en naar John F. (die het verband als eerste ontdekte). En aangezien ook Het geheim van de dubbele muur in de revue van Anton Marcus wordt opgenomen, een detectiveroman van Valère Depauw over de bergplaats van de Rechtvaardige Rechters, kom je weer bij mijn Mysteries van het Lam Gods uit, en bij de code die ik vond in een dummy van precies dat boek. Maar alle kersen op de fantastische taart ontbreken in dit artikel, dat als los zand aan elkaar hangt, heen en weer springt in de tijd, en geen onderscheid maakt tussen hoofd- en bijzaak. Vandaar dat ik ook heel deze kwestie toch nog eens omstandig uit de doeken moet doen in Fantastisch Gent, en een aantal werken van fantastisch realistische collega’s tegen het licht houden, die eveneens op dit appel ontbreken.

En zo wordt In Tenebris 1, De Gentse fantastiek vooral een optelsom van gemiste kansen – wat jammer is voor de goede verhalen die er ook in staan. Het boek maakt zijn thema, titel en premisses allesbehalve waar, en het spijt me dit te moeten zeggen, maar dat is ook het geval met nummer 3 over het magisch realisme dat morsdood zou zijn. Ja, dat zal wel, als je alle ‘literaire’ magisch realisten van de jongste veertig jaar buiten beschouwing laat – zowel de Vlaamse als de Belgische én de internationale. Net zo zijn ook thema en titel van nummer 4, ‘Poe in de Lage Landen’, misleidend en zou ik mij als Nederlander behoorlijk bekocht voelen. Met ‘de Lage Landen’ worden immers België én Nederland bedoeld, en in dit boek staan alleen Vlamingen - ah ja, want Nederlanders mogen er niet in. In het jongste nummer (5) van In Tenebris lijkt op dat punt beterschap op komst, met Arthur Van Schendel en Remco Meisner die zijn Fantastische Vertellingen mocht voorstellen en een artikel pleegde over de hedendaagse uitgeversziekte. 

Bijgevolg zou ik willen besluiten met deze warme oproep aan de Fanatici van de Fantastiek: schrap de regel 'In Tenebris publiceert enkel verhalen van Vlaamse auteurs' en gooi die ramen en deuren toch open, de frisse bries kan alleen maar deugd doen!

•   

MIJN 'GENTSE FANTASTIEK' BIBLIOGRAFIE:

Mysteries van het Lam Gods (fantastisch realisme - Manteau 1991, tweede druk 1992 - niet meer beschikbaar)

Heeft het wereldberoemde veelluik Het Lam Gods van Jan Van Eyck te maken met een legendarische schat van de Tempeliers? Werd het paneel De Rechtvaardige Rechters juist daarom gestolen? Zaten de nazi’s achter de roof? En werd het onschatbare schilderij verborgen op de plek waarover u alles in dit boek kunt lezen? Een historische detective die leest als een thriller!

De eerlijke vinders (dubbel Vlaams Filmpje, Altiora 1991)

Een Gents avontuur met Jean Ray (totaalspektakel – Lakenmetershuis Willemsfonds, Gent 1992)

Een fantasmagisch zesluik tijdens de Gentse Feesten, van 19 tot 27 juli, voor fijnproevers, veelvraten en feestvierders. Met bus- en wandeltocht door Gent bij wijze van Rayincarnatie, rechtstreekse uitzending over het kannibalisme in het oeuvre van Jean Ray, antropofage gastronomie, Rayriteitenkabinet met tentoonstelling van objecten uit het angstaanjagende oeuvre van Jean Ray, monoloog Irish Whiskey door Anton Cogen, en zeemanskroeg Au Pauvre Marin tot het spokenuur aanbreekt. Scenario: Patrick Bernauw; concept en regie: Anton Cogen.  

De Rechtvaardige Rechters (jeugdroman, Davidsfonds-Infdok 1992, tweede herwerkte druk Afijn 2004, vijfde druk Schrijverspunt 2014; vertaald in het Pools als Sprawiedliwi Sedziowie, Novus Orbis 2000 - nog steeds verkrijgbaar als ebook van de Scriptomanen)

Sara noemt haar jongere broer Maarten wel eens de Eerlijke Vinder. Hij doet namelijk niets liever dan alle mogelijke beschreven vodjes papier oprapen en bijhouden. Op een dag verrast Maarten zijn vrienden met Groot Nieuws. Hij heeft een doos met twaalf oude Franse boeken gevonden, die vol staan met raadselachtige aantekeningen. Wat puzzelwerk brengt Maarten en zijn vrienden op het spoor van De Rechtvaardige Rechters…

De Mythe van de Rechtvaardige Rechters (essay - CODA, 1995; nog steeds verkrijgbaar als ebook van de Scriptomanen)

De jongste jaren maakte Patrick Bernauw kennis met de meest verbluffende hypothesen omtrent de nog steeds onopgehelderde ‘kunstroof van de eeuw’, en in sommige gevallen ook met hun geestelijke vaders. Hij kwam tot de conclusie dat roof én bergplaats van het schilderij in de loop der jaren uitgegroeid zijn tot een stevige mythe, zowat de Vlaamse variante van het Monster van Loch Ness. Ondertussen was Bernauw ook betrokken geraakt bij het onderzoek naar een merkwaardig anoniem toneelmanuscript dat eind 1993 opdook in Gent. Het werd toegeschreven aan Jean Ray/John Flanders en het droeg de titel Monsieur Arsène…

Het Lam Gods, Speciale Editie (samen met Freek Neyrinck en Guy Didelez: dossier & toneelscript, Boek & Bibliotheek, Het Willemsfonds 1995)

Met o.a. Monsieur Arsène, een voorgeschiedenis door Neyrinck & Didelez. Monsieur Arsène, een rapport door Patrick Bernauw. Monsieur Arsène: de tekstbrochure, door schrijverscollectief PLOTS (Bernauw, Didelez, Neyrinck). Eigenlijk het dossier van een mystificatie die zelfs het persagentschap Belga haalde.

Monsieur Arsène (toneelmonoloog samen met Freek Neyrinck en Guy Didelez, De Urne, Gent 1995)

Twee koningskinderen (young adult – Davidsfonds-Infodok, 2002; tweede druk Schrijverspunt, 2013; derde druk Twee koningskinderen / De Komedianten van de Bastille, de Scriptomanen 2018)

Een tiental jaren na de Ramp. Twee koningskinderen hebben elkaar zo lief. Eva en Jonas zijn door hun vaders aan elkaar beloofd. Ze horen bij elkaar, net als Romeo en Julia, Aeneas en Dido, Tristan en Isolde. Maar op de dag van hun huwelijk breekt een vete uit tussen hun vaders. Zij kunnen niet langer bijeenkomen, het water is veel te diep. Een bewerking van La princesse Maleine van Maurice Maeterlinck, tot een futuristische ballade over het onafwendbare lot.

Semper Vivat! – een macabere farce van Jean Ray (locatieproject samen met Frank Van Laecke, Theater Taptoe, Campo Santo/Sint-Amandsberg, 2005)

Wat gebeurt er als ‘de Dame’ (Chris Lomme) beslist om, veertig jaar na de dood van Jean Ray, zijn testament uit te voeren? We worden uitgenodigd op de overbrenging van zijn lichaam van de Westerbegraafplaats in Gent naar het kunstenaarskerkhof Campo Santo in Sint-Amandsberg. Maar had Jean Ray enkel dit in gedachten toen hij zijn testament schreef of kreeg ‘de Dame’ nog meer opdrachten?

Duivelsteen (young adult, Afijn, 2005; herdrukt in FantastischVlaanderen, Schrijverspunt 2013, en de Scriptomanen, 2018; Duivelsteen is ook nog apart verkrijgbaar als ebook van de Scriptomanen)

In zijn sombere kasteel het Duivelsteen brengt Geraard de Duivel zijn dagen door met braspartijen en gruweldaden. Algauw heeft het de naam behekst te zijn. Geen wonder dat het later een tehuis voor krankzinnigen wordt. Een van hen schrijft koortsachtig alle verhalen over het Duivelsteen op, het ene nog verwarder dan het andere. Wat bijvoorbeeld te denken van zijn relaas van de noodlottige liefde die zich in het Duivelsteen voltrokken zou hebben? Een magisch realistische roman die leest als een koortsdroom.

Het bloed van het Lam (fantastisch realistische thriller, eerste druk Manteau 2006; vierde druk de Scriptomanen 2025)

Maarten Dejonckheere maakt een tv-documentaire over de Mysteries van het Lam Gods en de roof van de Rechtvaardige Rechters. De diefstal bleef onopgelost, maar ene Lena Christiaenssens beweert er meer over te weten. Ze is op de vlucht voor haar familie, die al eeuwenlang een geheim genootschap zou leiden rond het Heilig Bloed van Brugge. Is Lena een fantaste of is er meer aan de hand? Geen enkele stad pronkt er zo openlijk mee de enige echte Graal te bezitten als Brugge. Vlaanderen was dan ook de bakermat van de Tempeliers, de behoeders van de Graal… en zowel de Graal als de Tempeliers zijn terug te vinden op het Lam Gods…

Waar zijn de Rechtvaardige Rechters gebleven? (fotoboek stadsspel, met fotograaf en vormgever Marc Borms, de Scriptomanen 2010 – alleen nog beschikbaar als GPS-spel, via www.moordspel.org)

Een stadsspel dat tegelijk een fotozoektocht en een schattenjacht is. Het combineert een citytrip met een citygame, een reality detective met een spannende thriller. Misschien slaagt uw team er wel in de bergplaats van de Rechtvaardige Rechters te vinden? Met een beetje geluk kunt u de auteur zelfs strikken als spelleider…

Waar zijn de Rechtvaardige Rechters gebleven? (boekhandelseditie, de Scriptomanen 2014)

De roof van de Rechters (Wablieft boek in eenvoudige taal, Manteau, 2011)

Het Maeterlinck Mysterie (stadsspel/moordspel, de Scriptomanen 2011)

Een stadsspel/moordspel met als bouwstenen: Maeterlinck, de Rechtvaardige Rechters en het (on)ware (?) verhaal van een geheimzinnige dummy met een code in. Met medewerking van acteur Anton Cogen en Barbara Van den Tooren, die u alles kan vertellen over het verband tussen Pelléas et Mélisande en Gerard de Duivel van het Duivelsteen.

Met Maeterlinck door Gent (stadswandeling met Anton Cogen en Conny Malfliet, Gentse Feesten 2011 – ebook bij de Scriptomanen, 2013)

Wees welkom in de wereld van Maurice Maeterlinck, en in de stad Gent zoals die er in uw en mijn verbeelding bij lag in het eerste deel van de twintigste eeuw. Begeeft u zich bijgevolg in de beste magisch realistische traditie naar het Albert I Park, dat toen nog niet bestond. Waar zich nu de Stedelijke Bibliotheek bevindt, stoomden op het moment dat onze tocht begint de treinen nog het Zuidstation in en uit. Dat deden ze tot Sint-Pieters werd gebouwd, in 1913. Op deze plek was het dat Maurice Maeterlinck, in 1895, zijn grote liefde opwachtte: de Franse actrice Georgette Leblanc. De schrijver nam haar mee op een lange wandeling door ‘zijn’ stad. Volgt u samen met mij dit mythische en mystieke liefdespaar? 

De Zaak Louis XVII (magisch realistische historische faction thriller, Manteau 2012, tweede druk Everstory Books 2014, nog steeds verkrijgbaar als ebook bij de Scriptomanen)

Louis XVI en Marie Antoinette hebben hun hoofd al verloren op de guillotine. En dan sterft hun zoontje, troonopvolger Louis Charles de Bourbon, in erbarmelijke omstandigheden. Of toch niet? Jules De Raedt, ‘de Bourbon van Gent’, beweert dat een wisselkind in zijn plaats is gestorven dat onderdook in Vlaanderen en in 1875 overleed in Wachtebeke. Als nakomeling van deze Frans Rombaut heeft hij – net als de hele Familie – recht op een fabelachtig fortuin, dat hen werd ontstolen door een samenzwering van valse en echte Bourbons, het Vaticaan, de Rothschilds en Leopold II.

Flanders Fantastica (fotoboek stadsspel, met fotograaf en vormgever Marc Borms, de Scriptomanen 2013 – alleen nog beschikbaar als GPS-spel, via www.moordspel.org)

Ongetwijfeld heb je al gehoord van de Bermuda Driehoek, maar in het hart van Gent ligt een gelijkaardige – Duivelse – Driehoek, waar zich allerlei paranormale fenomenen voordoen. Om een kosmische catastrofe af te wenden, moeten wij nu de strijd aanbinden met onzichtbare Machten & Krachten… Slaag jij erin de mysteries van Flanders Fantastica te ontsluieren, de Wezens der Duisternis te bezweren en met de gepaste formule opnieuw te doen inslapen?

Pelléas en Mélisande (prozabewerking van het toneelstuk van Maurice Maeterlinck, de Scriptomanen 2020)

Prins Golaud verdwaalt tijdens de jacht in het woud en treft bij een bron de mysterieuze Mélisande aan. Hij ontfermt zich over haar, en huwt haar… maar tussen Mélisande en zijn halfbroer Pelléas bloeit al gauw een fatale genegenheid op, een dodelijke zielsverwantschap… Een korte poëtische roman die wij nu als ‘fantasy’ zouden bestempelen.

Pellés en Mélisande (luisterboek gespeeld door Patrick Bernauw, naar zijn prozabewerking van het toneelstuk van Maeterlinck, 2020 – alleen nog verkrijgbaar via de Scriptomanen of gratis te beluisteren via de podcast Luisterboeken).

Vijftien Gezangen (Quinze Chansons van Maurice Maeterlinck, vertaald en bewerkt door Anna van Ro, met illustraties van Antoon Torrekens en een essay van Patrick Bernauw, de Scriptomanen 2025)

Een magisch realist in Mysterieus België, het boek der synchroniciteiten (Les Iles, 2025 – ook verkrijgbaar als ebook bij deScriptomanen)

Soms lijkt het universum met ons mee te schrijven. Patrick Bernauw duikt in het raadselachtige fenomeen van synchroniciteit – betekenisvolle toevalligheden die niet zomaar toeval lijken te zijn. Geïnspireerd door het werk van Carl Gustav Jung en magisch realist Hubert Lampo, onderzoekt hij de mysterieuze verbanden die zijn creatieve pad hebben gevormd. Met een scherp oog voor verborgen patronen en een literaire speurtocht langs thema’s als de mysteries van het Lam Gods, de Graal van Brugge of de zieneres van Onkerzele, vormt dit boek een unieke mix van persoonlijke ervaringen, filosofische reflecties en spannende ontdekkingen.

Malpertuis (essay, Rare Boekjes Reeks van Fantastische Vertellingen, 2026)

Een Gentse schrijver, het geheim van het vervloekte Malpertuis, ongeloof over het beweerde verscheiden van John Flanders, te rusten gelegd naast Virginie Bal. De werkelijkheid zoals wij die kennen staat op losse schroeven en uiteengezet wordt op grond waarvan. Het magisch realisme spat ervan af.

101 Familiefoto's van Patrick Bernauw - 017: Nonkel Amang en de Dood van Winnetou

Hierboven zie je de oorspronkelijke foto met rechts Nonkel Amang, die mij ineens deed denken aan De dood van Winnetou van Karl May. Waarom? Dat verneem je natuurlijk in de podcast:

Dit is een door ChatGPT grafisch verbeterde en ingekleurde versie:

Het probleem is dat de GPT er toch altijd iets andere mensen van maakt. Ze gelijken best wel op de originelen, maar als je goed toekijkt... toch weer niet. 

The Memory Palace is een app gemaakt door een klein team uit Leuven, dat je gratis krassen en vervaging op oude foto's laat herstellen en zwartwit foto's inkleurt, zonder account. Misschien eens proberen?

In Tenebris 5, gewijd aan fantastiek & mysterie, tijdreizen en uchronie

 

In Tenebris is een tijdschrift in boekvorm, gewijd aan fantastiek en mysterie. Het wordt samengesteld door DannY De LaeT, die een indrukwekkende staat van dienst heeft opgebouwd in de fantastische letteren. Dat deed hij als essayist, maar ook als samensteller van belangrijke bloemlezingen in de jaren 70. Zo debuteerden Guido Eekhaut en Ludo Noens met een kort verhaal in Tussen tijd en schaduw. Elke editie van In Tenebris wordt telkens door een andere kunstenaar van een cover voorzien, en van illustraties. Wat de reeks, uitgegeven door het Gentse Poespa Producties uniek maakt, is dat zij een heerlijke mix brengt van fictie en non-fictie, van modern klassieke en al dan niet vergeten oude meesters, van actuele auteurs met een palmares om U tegen te zeggen en van nieuwe namen. In Tenebris bevat ook altijd een paar interviews – in dit nummer staat er eentje met mij en met illustrator Steven Van Hasten. En voor de rest: verslagen over evenementen en boekbesprekingen. 

In dit stuk wil ik het hebben over In Tenebris 5, omdat dit nog redelijk eh… persvers is. Later zullen In Tenebris 1 tot 4 aan bod komen, want in het kader van een reeks artikelen over veertig jaar fantastische literatuur in Vlaanderen, valt daar ook wel wat over te zeggen. Van deze recensie werd tegelijk een podcast gemaakt in de reeks Luisterboeken, met muziek van mijn broer Fernand Bernauw, uit wat misschien wel het eerste alternate reality game in Vlaanderen was, Mysteries van het Duivelsteen. De Scriptomanen produceren meer dan twintig jaar later nog steeds moordspelen, zoals mag blijken op deze pagina.

De Nederlandse auteur Arthur Van Schendel, die in 1946 het tijdelijke met het eeuwige ruilde, heeft een omvangrijk oeuvre nagelaten, met een belangrijke 'fantastische periode'. Veel van zijn korte verhalen baden in een sprookjesachtige sfeer, maar meer dan eens zijn ze ronduit griezelig bovennatuurlijk. De hand in het park is één van de 'verhalen uit het vergeetboek' en was voor mij een bijzonder griezellige ontdekking. Meer van dat krijgen we met Het namaakland van C.S. Lewis, overleden in 1963 en bekend van onder meer zijn Narnia cyclus. Hij zat in een 'Oxfordgroep' van schrijvers waartoe ook Tolkien behoorde, terwijl hij In de Ban van de Ring geraakte. Bij het verhaal sluit een interessante beschouwing aan van Curtis St John Justice, over deze schrijvers die elk op hun manier een nieuwe vorm van verbeeldingsliteratuur gestalte gaven. 

Met dit soort bijdragen ontsluit In Tenebris telkens weer een schatkamer van oude verhalen, legt ze de rijke fantastische traditie bloot en werpt ze een dam op tegen het vergeten. Nog over vergeten auteurs handelt het artikel van DannY De LaeT, getiteld De dag dat science fiction Vlaanderen verwoestte, waarin ene R. Van Linden aan bod komt. Is het een pseudoniem van Jos Van Limbergen - astronoom en wetenschappelijk vulgarisator? De LaeT stelt zich eens te meer op als literair detective, en wijst op het belangrijk aandeel van SF in het werk van pioniers van het stripverhaal als Vandersteen of Sleen. Het is een ten zeerste grappig artikel geworden, omdat het een goed beeld geeft van de heilige verontwaardiging en de vooroordelen waarmee, in het Vlaanderen van de jaren 50, een genre als sciencefiction af te rekenen kreeg. Ik citeer even uit het wetenschappelijk en vulgariserend essay De Toekomst van de Mens van R. van Linden:

Deze literatuursoort draagt de naam van "Science Fiction", een begrip dat overigens niets dan een tegenspraak is. Inderdaad, natuurwetenschap - en dat is de betekenis van het woordje "science" - en "fiction" zijn onverbindbare elementen, precies als water en vuur. (...) Buiten deze onmogelijke koppeling getuigt de Science-Fiction nog van een verregaande bekrompenheid, spijts alle gewaagde sprongen van een bandeloze verbeelding. Wel vliegt men in de utopieën van die literatuur met raketten naar de allerverste spiraalnevels, lost men met electronen-hersenen de meest ingewikkelde wetenschappelijke, sociologische en economische problemen op, doch alleen om zich ten slotte in het beste geval zo menselijk te gedragen als wij, mensen van nu, en dit dan onverschillig of het geschiedenisje speelt in het jaar 3000 of 20.000 van onze tijdrekening.

Als wij nu tamelijk wat 'literaire' auteurs kennen die zich aan het genre begeven maar niet altijd tot het genre gerekend worden, dan was dat in de jaren 50, 60 en 70 niet anders met Gust Gils.  Hij is vertegenwoordigd met een zeer kort stuk getiteld Science Fiction en met een essay waarin hij als avant-gardist in 1957 een 'manifest' over Science Fiction als hedendaagse kunstvorm publiceert. Dit citaat wil ik je evenmin onthouden:

... dat de zg. "science fantasy" het meest naar de avant-garde toegroeit, lijkt me normaal: indien de twee elkaar ergens ontmoeten, zal het zijn op het vlak van de fantazie. Een gemene deler hebben s.f. en avant-garde alvast, door Gerrit Kouwenaar omschreven als "het zoeken naar het wonder". 

Het "wonder": een begrip dat we gemakkelijk in verband brengen met poëzie. Men denke daarom niet dat s.f. een dankbaar terrein zou zijn voor poëzie. Wel is s.f. vaak zeer poëties, op de wijze dat proza poëties kan zijn (vnl. bij Bradbury - weeral), maar het is een prozakunst.

En DannY De LaeT laat het essay volgen door een gedicht van Gils... over Howard Philips Lovecraft, uit Manuskript gevonden tijdens achtervolging (1967).

Blackout poetry / stiftgedicht van Patrick Bernauw

 

Veel te jong gestorven, in 1989, op 51-jarige leeftijd, is Paul Van Herck. Een moderne klassieker in het genre, met zijn Sam, of de Pluterdag (1968), vertaald in het Engels, Spaans, Zweeds, Frans, Duits en Hongaars. In deze roman kun je een extra dag in de week opnemen als je genoeg gespaard hebt, maar Pluterdagen blijven wel gereserveerd voor de gefortuneerde happy few. Met zijn kort verhaal Het project Bonaparte zitten we volop in het thema van dit nummer: tijdreizen, of uchronie (= 'alternatieve geschiedenis'). De bekende tijdreis paradox slaat toe op het slagveld van Waterloo, in een zeer vermakelijk verhaal. Hierbij sluit een essay van Anton Marcus aan, over o.a. de 'uchronie' als medicijn voor een Frans nationaal trauma: Toen Napoleon de slag bij Waterloo won. Ah ja.

Ook binnen het thema valt Het anachron effect van Ludo Noens, die altijd garant staat voor kwaliteit, zowel in zijn speculatieve fictie als non-fictie. Hier speelt een centrifuge op de kermis een wel heel merkwaardige rol... en wat een slot, Ludo! Ten zeerste boeiend is het essay waarin hij zich de vraag stelt of er een toekomst is voor de tijdmachine. Dit gaat over de stand van zaken in de actuele natuurkunde, waarin uiteraard Einstein, de ruimtetijd en de klokparadox aan bod komen... tot en met de kwantumeffecten en de theorie van het multiversum. Het had niet misstaan in het Nederlandse tijdschrift BRES, waar Ludo ooit kind aan huis was, en dat zich specialiseerde in dit soort speculatieve non-fictie. BRES bestaat overigens nog steeds,  DannY... zij het wel als flauw new age afkooksel van wat het ooit was.

Mijn eigen verhaal, In een klein stationnetje, verkent een zeer persoonlijke 'alternatieve geschiedenis'. Terwijl ik het schreef, realiseerde ik me dat ik met een thema dat gewoonlijk tot de sciencefiction wordt gerekend eigenlijk een zuiver magisch realistisch verhaal had geschreven. Ik wil maar zeggen, ook over de labels die we een verhaal meegeven, zou je een hele relativiteitstheorie kunnen formuleren. Het begint met een passage geïnspireerd door een 'valse herinnering' die ik eerder al uitgebreid beschreven heb in Een magisch-realist in Mysterieus België:

Aan het klein stationnetje, diep in wat ik graag het Grote Kolenwoud noem, is een van mijn oudste en dierbaarste herinneringen verbonden: mijn vriendinnetje Aurora en ik, allebei vier jaar oud, hand in hand op weg naar de kleuterschool daar beneden, in het dorp. We hebben er nooit de tram genomen, we volgden alleen maar de sporen. De tram nemen was trouwens onmogelijk, want op de dag van mijn dierbaarste herinnering wuifden we de laatste uit. 

Blackout poetry / stiftgedicht van Patrick Bernauw

En dan zijn er nog de korte verhalen die buiten het thema vallen. Benny Baudewyns is wellicht vooral bekend als thrillerauteur (hij won de Diamanten Kogel van 2001 voor Het Zwartberg Plan) - maar hij doet ook aan toneel, als schrijver en als acteur, en dat merk je aan de straffe dialogen. Met Robbert schreef hij een geweldig verhaal over 'wanen': 'Er is helemaal niks mis met een sterke fantasie. Je zou die moeten uitbuiten, de wereld gaat ten onder aan saaiheid. Doorbreek dit fenomeen, schrijf op wat je denkt waar te nemen, maak er een verhaal van. Misschien wordt het wel gepubliceerd in een tijdschrift.' Deze passage ontlokte mij een spontane giechel, je begrijpt vast wel waarom. 

Baudewyns laat 'een onbetrouwbare verteller' aan het woord, wat altijd een interessant perspectief is, en in deze context natuurlijk dubbel zo goed werkt. Hij is een meester van de rake typering: in een paar simpele zinnen zet hij een beeld van een personage vast in de verbeelding van de lezer. Voor deze oudere vrouw gaat het zo: Ze draagt een smoezelige regenjas en heeft een hoofddoek met bloemetjes over haar grijze haren, die op zijn plaats wordt gehouden door een dubbele knoop onder haar kin.

Herbert De Paepe is vooral bekend als misdaadauteur en schreef met De verdwenen reuzenwolf  dan ook een mysterieuze crimi. Ik werd hier eveneens getroffen door het gegeven dat je geen ellenlange beschrijving van een personage nodig hebt om dat zichtbaar te maken voor een lezer. Integendeel, less is more, lees maar: Wanda was een pientere jongedame, net van de universiteit, die zich voor haar werk kleedde alsof ze naar een cocktailparty ging. 

Guido Eekhaut levert nog maar eens een bewijs dat vakmanschap tot meesterschap leidt. Mocht ik nog actief zijn als docent creatief schrijven, ik had deze magisch realistische psychohorror van Misaki kunnen gebruiken als een schoolvoorbeeld van 'suspense', en hoe je die opbouwt. Zet een mysterie op - een vraag waarop je niet meteen een antwoord geeft… en geef het antwoord ergens halverwege dan toch… maar slechts gedeeltelijk, zodat er alweer een nieuwe vraag rijst... Het einde blijft redelijk open, en toch vallen er geen losse eindjes te bekennen. 'Wow!' zeg ik dan.

Frank Roger is nog zo’n onbetwiste meester van het kortverhaal, die mij met De Rathcliffe-variatie enigszins teleurstelde. Ja natuurlijk brengt hij 'variaties op een thema' (dat overigens ook alles met tijdreizen te maken heeft, waarom is het niet in die afdeling opgenomen?) maar de nodeloos lange letterlijke herhalingen zijn er wat mij betreft te veel aan. 

Ook bij het verhaal van die andere oude bekende, Johan Deseyn, heb ik enige reserves. De eerste twee akten van Via de kinderen zijn ijzersterk. In de beste Stephen King traditie schetst hij een oude man, eenzaam op een bank gezeten bij een speelpleintje tussen torenhoge flatgebouwen. Sam Melchior observeert de spelende kinderen en onderscheidt twee groepen: de Gelukkigen en de Norsen (‘Akt 1, Opzet,’ zegt de schoolmeester). Vanaf dat moment wordt het behoorlijk verontrustend, want er is duidelijk iets vreemds aan de hand met de Norsen (Akt 2, Ontwikkeling). Tot hier zijn personages en gebeurtenissen zo geloofwaardig als wat, maar in Akt 3 (Afwikkeling) krijgen we een typische infodump voorgeschoteld. Het fenomeen staat ook bekend als een 'As You Know, Bob' Dialoog, waarin de schrijver via de dialoog broodnodige informatie meegeeft aan de lezer… en het verhaal daardoor ongeloofwaardig wordt. Dan gaan twee personages elkaar bijvoorbeeld dingen vertellen die ze allebei al lang weten. Hier zijn het de Norsen die doodleuk vertellen wie ze zijn en wat ze hier komen uitvreten. Maar waarom zouden ze in ’s hemelsnaam die moeite nemen?  En daar gaat mijn suspension of disbelief samen met mijn sense of wonder dat nochtans zo vakkundig was opgebouwd. Het had ook makkelijk vermeden kunnen worden door exact dit verhaal vanuit een ander perspectief te vertellen. Maak van de 77-jarige Sam Melchior een 'ik' en je houdt de optie open dat hij is gaan dementeren, hij kan voor mijn part zelfs stemmen horen.

David Troch is een veelvuldig gelauwerd – in Vlaanderen én Nederland – dichter, schrijver en regisseur. Hij staat met beide benen in de literaire wereld, doet aan poetry slam, is docent creatief schrijven geweest. Qua inleiding tot zijn verhaal De Aktetas had het dus wel iets meer mogen zijn dan 'persoonlijk weten wij niet zoveel over hem'. Misschien toch even Wikipedia raadplegen? Het is een beetje symptomatisch voor In Tenebris, dat het weinig of geen oog heeft voor wie de jongste veertig jaar opereerde en nog opereert in het genre - maar onder het ‘literatuur’ label. Het verhaal van David Troch is overigens uiterst bevreemdend – vorm en stijl versterken de inhoud: hij schrijft uitermate ritmisch (hier toont zich volop de dichter, de slam poet of de toneelmens) en op die manier letterlijk 'meeslepend'. Qua inhoud kwam Psycho me spontaan voor de geest. 

Silke Beurms en Patrick Verlinden zijn twee debutanten die het verhalen departement afsluiten. Magdalena heeft het licht gezien van Silke Beurms overtuigt van begin tot eind. In de formulering herkent men de meester, dit is een volzin om in te lijsten: Dus zeg ik liever niets over wat komen zal en rijd naar een langzaam uitdovend dorp waar de dakpannen al tientallen jaren van de kerk vallen, de laatste bakker langzaam verandert in een broodautomaat, en de snelweg altijd op de achtergrond ruist. En nog eentje om het af te leren: Niemand kan op twee plaatsen tegelijkertijd zijn zonder een deel van zichzelf te verliezen. Je moet de context kennen om deze ten volle te snappen... maar wat een talent! 

Straight Flush van mijn voornaamgenoot is een merkwaardige hybride van essay en verhaal, zoals ik die zelf graag bedrijf, en ook een uchronie rond de atoombom die zich van afdeling heeft vergist. Best onderhoudend geschreven, maar nu worden fictie en non-fictie vrij lapidair naast elkaar gezet – het verhaal had wat meer uitwerking verdiend.

Blackout poetry / stiftgedicht van Patrick Bernauw

Al bij al heeft In Tenebris 5 een heel mooie en diverse verzameling teksten te bieden, gesitueerd in het domein van de fantastiek en het mysterie. Dit is bovendien niet alleen een leesboek, maar ook een prachtig geïllustreerd kijkboek. Nu alleen nog een paar werkpunten aanpakken, zodat In Tenebris echt wel een hoofdrol kan gaan spelen in de Vlaamse fantastische letteren. Ik kijk nu al uit naar nummer zes, dat – zo mag ik wel verklappen want het stond ook in het Editoriaal – over Atlantis en 'imaginaire reizen' zal gaan. 

In Tenebris 5 is verkrijgbaar bij de uitgever of in de boekhandel. 

Softcover uitgave - prijs 24 euro
Formaat 15 x 21 cm, 256 pagina’s
ISBN 97-8-949351-8063