1 Waar heeft
Einstein last van? Dat het is alsof hij God ziet.
2 Wat roepen
wij babes op? Primaire gevoelens.
3 Vul aan:
Schandaaltjes? … Welke schandaaltjes?
4 Waar is zij
die de zon en de maan is voor mij? Verhuisd.
5 Waarin
verandert de Googelaar je als laatste? Word de regelafstand.
6 Wat ben ik
als ik sta? Duizelig.
7 Wat ging
vanzelf over? Een kleine maar vervelende klacht.
8 Wanneer
komt een genant conflict in beeld? Nu!
9 Wie kan het
woord “romance” niet uitspreken? Mister Bean.
10 Wat
ontwaarde het Orakel Quatongen? Een cocktail van macht, seks en geweld.
11 Waar
ontwaarde het Orakel Quatongen dat? Daar. Ja, daar!
12 Waarom
hebben engelen vleugels? Omdat het voor hen wreed ongemakkelijk zitten is.
13 Wie heeft
de rode draad ontdekt? Willem.
14 Wie
stelden pertinente vragen? De grootste denkers van hun generatie
15 Vul aan:
Wie een put graaft voor een ander, … heeft goed gewerkt.
16 Wat is het
ergste van al? Gruyère kaas.
17 Waarom
looft Jean-Baptiste van Helmont God? Omdat er vandaag nog geen duiven op zijn
hoofd scheten.
18 Op welke
dag is de bedenker van God overleden? Maandag.
19 Wie kende
het geheim van de Draadloze Transmissie? Gabrielle.
20 Kom jij
ook van een andere planeet? Nee.
Noteer wat je hoort en/of ziet
gedurende de Beeld/Spraak videoclip
op een invulblad…
en wie weet win je
wel de Grote BeeldSpraak Prijs!
1 Waar heeft
Einstein last van?
2 Wat roepen
wij babes op?
3 Vul aan:
Schandaaltjes? …
4 Waar is zij
die de zon en de maan is voor mij?
5 Waarin
verandert de Googelaar je als laatste?
6 Wat ben ik
als ik sta?
7 Wat ging
vanzelf over?
8 Wanneer
komt een genant conflict in beeld?
9 Wie kan het
woord “romance” niet uitspreken?
10 Wat
ontwaarde het Orakel Quatongen?
11 Waar
ontwaarde het Orakel Quatongen dat?
12 Waarom
hebben engelen vleugels?
13 Wie heeft
de rode draad ontdekt?
14 Wie
stelden pertinente vragen?
15 Vul aan:
Wie een put graaft voor een ander, …
16 Wat is het
ergste van al?
17 Waarom
looft Jean-Baptiste van Helmont God?
18 Op welke
dag is de bedenker van God overleden?
19 Wie kende
het geheim van de Draadloze Transmissie?
20 Kom jij
ook van een andere planeet?
 |
| Stiftgedicht van Manon van Engelen |
MAANDAG 25 MEI:
14 UUR: De Scriptomanen brengen een performance rond Het Jennemiekieskerkhof uit hun boek Een steen verlegd, begraafplaatsen in Groot-Aalst. / Patrick Bernauw stelt zijn bundel collage cartoons voor, Beeld/Spraak, met een ludieke quiz (mooie Kunstoeverprijs te winnen!). Ook de laureaat van de literaire wedstrijd voor microfictie (op basis van een kunstwerk uit Groetjes uit de Vierde Dimensie) wordt bekend gemaakt.
15 UUR: Redactrice Lili Vanden Wijngaert interviewt volbloed Aalstenaar Bob De Moor over zijn eersteling De vliegende eenhoorn en Vera Steenput zet enkele Woorden op het spoor met een verrassende Aalsterse link.
16 UUR: Anna van Ro en Katrien Dierick met duo presentatie van het Maeterlinck kunst- en poëzieboek Vijftien Gezangen (Anna van Ro & Co.) en Tussen ons (Katrien Dierick). Dirk Van Babylon over Vi To, het brievenboek van mijn ouders.
 |
| Moniek Vermeulen en Frank Pollet in the Mojo |
Het is weer zo’n dag. Een dag met een overvloed aan gedachten en een waterval van emoties.
Ik pieker, en pieker. Het stopt
niet. Ik probeer rust te vinden. Het lukt niet.
Alle gedachten door elkaar. Ze nemen me mee naar het veel te grote woud. Ik
raak helemaal verdwaald. Ze zijn met teveel en cirkelen allemaal door elkaar.
Tot,
Het maanlicht alle puzzelstukjes doet samenvallen. Ik heb mezelf gevonden
in het wirwarwoud van gedachten.
Anke Verleysen:
Je houdt je vast aan de rimpel, probeert zijn jaren te tellen als de ringen van een boom. Hij slentert gestaag door de dagen alsof ze van glas zijn en elk moment kunnen breken. Je weet dat zijn voeten veren zijn die onder het gewicht van zijn leeftijd nooit helemaal hun oorspronkelijke vorm innemen. Je wil hem dragen, er voor zorgen dat de stok in zijn hand je arm wordt waaraan hij voluit mag hangen als een rijpe tomaat die elk moment kan vallen. Je vraagt je af hoe hij eet. Dat hij geen tanden heeft, zie je aan zijn ingevallen wangen die nieuwe woorden maken als kuiltjesgeluk. Hij is onderweg naar de geur van vers brood. Je zag hem met lege en gevulde zakken. Je zag hem komen en gaan, maar nooit ergens blijven. Je aarzelt. Hij doet dat niet. Je wil de tijd rekken om samen met hem in het moment te blijven. Je hoopt op een soort van herkenning, maar weet niet of je dat in zijn ogen wil lezen. Elke afwijzing zou je motor laten stoppen en dus rijd je door, kijk je naar joelende kinderen op de achterbank die ooit oud zullen worden zonder jou.
Uitgeverij vzw de Scriptomanen schrijft een literaire wedstrijd uit voor flash fiction op basis van het nieuwe boek van Patrick Bernauw, Groetjes uit de Vierde Dimensie. U moet er wel voor afzakken naar Kunstoevers, Aalst op 23, 24 of 25 mei 2026... of over het boek beschikken, verkrijgbaar bij o.a. Standaard Boekhandel.
Groetjes uit de Vierde Dimensie is een boek vol postkaarten (Vlaanderen) of ansichtkaarten (Nederland) uit werelden die nét niet bestaan. Ze zijn vergezeld van ultrakorte verhalen, "microfictie" over vergeten plekken, onmogelijke ontmoetingen, tijd die zich vergist, herinneringen die vooruitlopen op zichzelf. De sfeer is dromerig, ontregelend, soms melancholisch en dan weer ronduit griezelig, maar altijd speels en poëtisch.
De reeks ontstond uit analoge blackout poetry ("stiftgedichten") en collages die Patrick Bernauw de afgelopen jaren maakte, en die hij liet dialogeren met artificiële intelligentie, in een voortdurende wisselwerking van woord en beeld. "Omarm het toeval," luidde het motto, en ga er creatief mee aan de slag.
Uitgeverij vzw de Scriptomanen schrijft een wedstrijd uit voor een microfictie van maximum 200 woorden (titel niet meegerekend), geïnspireerd door - naar keuze - één van drie postkaarten uit het boek, die ook tentoongesteld worden op het artistiek stadsfestival Kunstoevers te Aalst, op 23, 24 en/of 25 mei 2026. Elke auteur mag meedingen met één inzending per titel.
Patrick Bernauw stelt Groetjes uit de Vierde Dimensie voor op 23 mei, om 15 uur, in het kader van het literair festival Scriptomanen in the Mojo, dat deel uitmaakt van Kunstoevers. Dit literair festival gaat door in bluescafé The Mojo, Rozemarijnstraat 7 te Aalst, op 23, 24 en 25 mei 2026, telkens van 13.00 tot 18.00 uur. Het volledige programma vindt u hier.
Tijdens zijn boekvoorstelling zal Patrick Bernauw niet alleen de drie postkaarten in kwestie bekend maken, ze zullen ook opgenomen zijn in een doorlopende videolus in The Mojo, tussen de optredens door. Tevens worden de drie postkaarten/kunstwerken op groot formaat tentoongesteld in de Foyer van CC De Werf, Molenstraat 51, Aalst. Wie zich het boek heeft aangeschaft en een mailtje stuurt naar de uitgever via info@inter-actief.be zal eveneens bericht krijgen over de titels van de drie kunstwerken.
Uiterste inzenddatum: 24 mei, 12.00 uur. De inzending dient te gebeuren via de mail (info@inter-actief.be) en in een Word document, Times New Roman 12 pt, anderhalve interlinie.
Wat valt er te winnen? Privé schrijfcoaching of redactie door Patrick Bernauw ter waarde van 500 euro. En een blackout poetry kunstwerk.
De beslissing van de Scriptomanen jury en de prijsuitreiking - indien de laureaat aanwezig is - zullen gebeuren tijdens het programma van Scriptomanen in the Mojo op 25 mei, dat start om 14 uur. Uiteraard ontvangen alle deelnemers voor eind mei ook een bericht over de uitslag.
In het kader van het artistiek stadsfestival Kunstoevers, organiseren we met Scriptomanen in the Mojo een heus literair driedaags festival (23, 24 en 25 mei) in het bluescafé The Mojo, Rozemarijnstraat 7, Aalst.
Alle informatie en het volledige programma: hier!
Op zaterdag 23 mei om 15 uur stel ik daar mijn nieuwe boek voor, Groetjes uit de Vierde Dimensie - een magischrealistisch fotoboek met ultrakorte verhalen en postkaarten. Alle info: hier!
Op zondag 25 mei om 15 uur komt BeeldSpraak aan de beurt, een album met redelijk absurde cartoon collages. Alle info: hier!
Stel dat een opera-avond in Brussel net iets anders was verlopen, de Nederlandse cavalerie wel op tijd kwam en de Belgische Revolutie van 1830 bloedig werd neergeslagen...
Eigenlijk ben ik op zoek naar een oud krantenartikel, bij valavond, in een halfdonkere kamer, achter mijn laptop met te veel tabbladen open. Ik doe wat research over de rellen van 25 augustus 1830, over De Stomme van Portici en hoe een opera een land kan laten ontploffen. Google leidt me steeds weer naar dezelfde pagina’s, Wikipedia helemaal bovenaan. Ik klik geïrriteerd verder in de zoekresultaten en beland op een pagina die er uitziet alsof ze een kwarteeuw geleden is gebouwd. Grijze achtergrond, en dat duffe Courier lettertype:
MULTI – Multiversum Lokaal Toegangsinterface.
Een onderzoeksproject van het Europees Centrum voor Quantum-Historische Simulatie. Bètaversie – niet voor publiek gebruik.
Ik moet erom lachen. Dit ruikt verdacht veel naar een vergeten alternate reality game, een ARG zoals ik er een paar decennia geleden zoveel gemaakt heb. Of misschien gaat het om een kunstproject, of een grap van een informaticastudent. Maar er is een tekstveld, en een knop Formuleer uw toegangsvraag.
Uit pure balorigheid typ ik: 'Zoek mij een quantum-historische toegangspoort naar een wereld waarin de Belgische Revolutie van 1830 mislukt is.’
Wat als ik vervolgens in een wereld terechtkom waar koning Willem-Alexander II die dag officieel de nieuwe federale regeringszetel in Brussel opent? Het gebouw, dat de naam de Noordzeepoort draagt, moet symbool staan voor de eenheid van onze natie, van Groningen tot Aarlen. De inhuldiging gaat gepaard met een militaire parade en een concert van het Koninklijk Noordzeelands Harmonieorkest.
Het Ministerie van Taalharmonie en Regionale Gevoeligheden maakt die dag ook de nieuwe Taalharmonie-index bekend. Volgens voorlopige cijfers zou het aantal geregistreerde taalincidenten in het parlement gedaald zijn tot veertien. Dat is een historisch laag cijfer.
En dan is er nog goed nieuws voor de boeren: na weken van onderhandelen is er eindelijk een akkoord bereikt over de kaasquota. De noordelijke en zuidelijke provincies hebben een compromis gevonden over de exportverhouding tussen Gouda en Orval. De beruchte Kaascrisis lijkt daarmee voorlopig bezworen...
Maar hoe verliep de Eerste Wereldoorlog dan, als daar een groot en sterk Noordzeerijk in de weg lag voor een Duits offensief? En als die Grote Oorlog niet eindigde op het trauma van Versailles, is het dan mogelijk dat ene Adolf Hitler tot een voetnoot in de geschiedenis zou worden gereduceerd? Dat kom je nog niet te weten in het eerste deel van de podcast reeks Alternatieve Feiten: Wat als de Belgische Revolutie mislukt was? Maar je kunt het wel al lezen in het ebook.
Alternatieve Feiten is een mix van historische verbeelding, sciencefiction en "journalistiek", met scherpe "wat als?"-scenario's, geschreven met de meeslepende pen en de humor van Patrick Bernauw. Ook in zijn andere werk zocht hij graag de gebieden op waar historische fictie en non-fictie elkaar overlappen. Dat is in het eerste deel van deze reeks niet anders...
Deze eerste aflevering van de serie Alternatieve Feiten werd gemaakt door Patrick Bernauw (script & stem), Antoine Derksen (stem & sound design) en Casper Derksen (stem). Geluidseffecten: freesound.org
In dit artikel probeer ik de eigen inzichten rond de meer technische aspecten van het schrijversambacht mee te geven, gebaseerd op wat ik beschouw als de fundamenten van een sterke plot: ‘de 4 W’s’. Kun je een antwoord geven op vier eenvoudige vragen – ‘Wie? Wat? Waar? Wanneer?’ – dan ben je al een heel eind op weg om een spannend verhaal te schrijven.
Wie is de
Protagonist?
Wie draagt, wie drijft dit verhaal? Zonder wie zou dit verhaal niet verteld kunnen worden? Het is de allereerste vraag die je jezelf moet stellen als je een spannend verhaal wil vertellen. Het personage over wie ik het heb, is niet noodzakelijk hij of zij die het verhaal vertelt, of die het meest aan het woord of in beeld komt, en dat we doorgaans het ‘hoofdpersonage’ noemen. In de verhalen rond Sherlock Holmes, is zijn vriend en assistent dokter Watson de verteller, en is hij voortdurend aan het woord. Maar het personage zonder wie je geen verhaal zou hebben, is Sherlock Holmes. En hij is dan ook ‘de protagonist’. Want zonder Holmes, heeft Watson niets te vertellen.
De Sprechhund
Sherlock is de motor van het verhaal; de dramatische functie van dokter Watson beperkt zich meestal tot wat men in filmtermen aanduidt als ‘de Sprechhund’. Het is een personage waar de protagonist tegenaan kan praten zonder dat hij of zij verder een substantiële rol in het verhaal hoeft te krijgen. Soms kun je bepaalde informatie nu eenmaal niet kwijt vanuit een bepaald personage, en als je anderzijds ook niet wil werken vanuit het voorbijgestreefde standpunt van ‘de Alwetende Verteller’, dan ben je aangewezen op een Sprechhund om deze informatie bij de lezer te krijgen.
Sherlock Holmes is een geniale detective. Het verhaal vertellen vanuit het perspectief van Sherlock Holmes, is om diverse redenen geen goed idee: wij lezers, gezegend met een modale intelligentie, beschikken nu eenmaal niet over zijn fenomenale kennis van de meest uiteenlopende onderwerpen, noch zijn wij in staat zijn bespiegelingen en deducties te volgen. Schrijver Arthur Conan Doyle heeft zeer goed begrepen dat hij, om dit soort verhalen te vertellen, een tussenpersoon nodig had die op hetzelfde niveau staat als de lezer, en dus een trapje lager dan Sherlock Holmes. Alleen op die manier kon de auteur ervoor zorgen dat schijnbaar onoplosbare mysteries toch opgelost zouden worden, en dat dit al niet op de eerste pagina’s van het verhaal zou gebeuren, maar op de laatste – voor de stomverbaasde ogen van dokter Watson, het klankbord van Sherlock Holmes… en dus ook voor de al even verbijsterde ogen van de lezer.
Wat is het Dramatisch Doel?
Wat wil de protagonist nu bereiken? Dat is de tweede W. Wat is het ‘dramatisch doel’ van de protagonist? Ook dit is een bijzonder belangrijke vraag, die zowel gesteld kan worden op het niveau van een scène of een hoofdstuk (die elk een eigen protagonist kunnen hebben), als op het niveau van het hele verhaal of de volledige roman. Zonder een duidelijk antwoord op de vraag wat de protagonist wil bereiken, kun je geen sterk verhaal bedenken. Het is de oorsprong van de wereld die jij als auteur nu gaat scheppen.
In de verhalen waarin Sherlock Holmes de protagonist is, heeft hij steeds hetzelfde, zeer duidelijke dramatisch doel: hij wil het mysterie ontsluieren. Helemaal op het eind van het verhaal komen we te weten of hij daarin geslaagd is. Als je Sherlock Holmes heet, slaag je daar natuurlijk altijd in, maar wat zijn verhalen zo boeiend maakt – en wat op het eind ook voor de verrassende wending of een ‘Aha Erlebnis’ zorgt – is de manier waarop hij er nu weer in geslaagd is. Hoe heeft Sherlock Holmes deze keer afgerekend met het Probleem?
Het conflict met Antagonist of Antagonisme
Een protagonist is geen protagonist zonder antagonist of antagonisme, met wie hij of zij af te rekenen krijgt: iets of iemand met een tegengesteld dramatisch doel. De antagonist of het antagonisme zal alles in het werk stellen om te verhinderen dat de protagonist zijn of haar dramatisch doel bereikt. Hij/zij/het zal obstakels en problemen creëren en die op het pad van de protagonist leggen, dat leidt naar het dramatisch doel. Wij als lezer willen vervolgens meemaken hoe de protagonist hiermee afrekent, hoe de problemen worden opgelost.
Zonder antagonist geen conflict, en zonder conflict geen verhaal… want anders zou de protagonist recht op zijn dramatisch doel afgaan en komen we binnen de kortste keren te weten of hij/zij wint of verliest. En dat is niet interessant.
De antagonist kan een personage zijn (bij Sherlock Holmes is het de misdadiger), maar bijzonder interessant kan ook een antagonisme zijn dat in de protagonist zelf zit. Zo zou de verslaving van Sherlock Holmes aan morfine of cocaïne het hem wel eens extra lastig kunnen maken om zijn doel te bereiken. En de film Vertigo (1958) van Alfred Hitchcock, gebaseerd op de roman D’entre les morts van Pierre Boileau en Thomas Narcejac, is voor een groot deel gebouwd op een interne spanning en dito conflict. De protagonist heeft namelijk hoogtevrees, en zonder dit ‘intiem’ antagonisme dat de film ook zijn titel heeft gegeven, zou het verhaal nooit een klassieker geworden zijn.
ZEG ME: WAAR & WANNEER?
‘Waar’ en ‘Wanneer’ hoeven niet altijd een grote rol te spelen in je verhaal, maar kunnen even goed allesbepalend zijn. En voordat je begint te schrijven, kan het nooit kwaad jezelf de vraag ‘Waar en Wanneer?’ te stellen. Integendeel.
Waar speelt het verhaal zich af?
De vraag waar het verhaal of een scène in dat verhaal zich afspeelt, heeft een grote invloed op wat je kan vertellen, en hoe je dat moet doen. Je dient de lezer immers mee te nemen naar een interessante plek, en die lezer moet goed beseffen waar hij zich bevindt. In de wondere wereld der film- en televisiescenaristen spreekt men in dat verband over ‘de arena’. Dat kan een plaats zijn, een stad of een land – maar ook bijvoorbeeld ‘het milieu’ waarin het verhaal zich afspeelt, een familie, een vriendengroep. Een scène in een scenario begint niet voor niets altijd met het nummer van die scène, gevolgd door de aanduiding ‘INT’ (van ‘interieur’ – de scène speelt zich binnen af) of ‘EXT’ (van ‘exterieur’ – de scène speelt zich buiten af), gevolgd door de plaats van de handeling.
Soms kan het antwoord op de vraag klinken als: ‘In het hoofd van de protagonist.’ In zijn of haar verbeelding, met andere woorden. Dit vertelperspectief zal de scène niet alleen op het gebied van de inhoud, maar ook qua vorm en stijl heel sterk kleuren. We spreken dan over een ‘innerlijke monoloog’, een monologue intérieur of een stream of consciousness.
Ieder hoofdstuk en zelfs iedere scène kan uiteraard een andere arena hebben, zoals je hele roman ook een arena kan hebben, die heel erg bepalend is voor je verhaal. Je zult maar jood zijn in het Duitsland van de jaren dertig of veertig. Romeo en Julia van William Shakespeare speelt zich af in een geografische arena (de stad Verona), maar belangrijker dan dat is het milieu waarin de protagonisten zijn geboren en opgegroeid: de families Montague en Capulet, die het niet met elkaar kunnen vinden. Zonder dit ‘Waar?’ zou er geen verhaal geweest zijn, want zonder rivaliserende clans was er geen conflict geweest, en zouden beide protagonisten hun dramatisch doel – met elkaar in het huwelijksbootje stappen – binnen de kortste keren gerealiseerd hebben. De W van Waar levert hier het antagonisme op, waarmee de protagonisten af te rekenen krijgen. Je kunt de geografische Waar makkelijk veranderen, zolang je er maar voor zorgt dat de protagonisten in rivaliserende milieus blijven evolueren. Dat is ook precies wat de makers van West Side Story gedaan hebben, en wat Shakespeare zelf voortdurend deed.
Wanneer speelt het verhaal zich af?
‘Je zult maar jood zijn in het Duitsland van de jaren dertig of veertig.’ Soms heb je geen verhaal meer als de historische periode verandert, waarmee de W van Wanneer wordt ingevuld. In het Duitsland van de jaren vijftig heb je als jood geen levensbedreigend probleem meer, en als schrijver geen verhaal – tenzij je het over de verwerking van het conflict wil hebben. Een mooi voorbeeld hiervan is Sophie’s Choice, het boek van William Styron, grandioos verfilmd met een superbe Meryl Streep.
De W van Wanneer heeft, net als de W van Waar, een grote invloed op het vertelperspectief. Het verhaal dat verteld wordt in Sophie’s Choice speelt zich af kort na de Tweede Wereldoorlog, en dus ook kort nadat de gebeurtenissen zich hebben voltrokken die heel haar leven hebben veranderd, en die de titel verklaren. Sophie draagt een gruwelijk geheim met zich mee, en het dramatisch doel van protagonist Stingo – de ik-verteller, een jonge schrijver – zal zijn: dit geheim te ontsluieren. Zijn doel wordt ook het doel van de lezer, want wij willen allemaal te weten komen wat Sophie zo heeft getekend.
Maar de W van Wanneer krijgt nog een andere, en zelfs belangrijker invulling, omdat jij als auteur het beste moment moet kiezen waarop je het verhaal begint te vertellen. Sophie’s Choice zou – dramatisch – nooit zo sterk geweest zijn als William Styron ervoor had gekozen het verhaal te vertellen tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de ‘dramatische’ gebeurtenissen zich voltrokken. De verhaalstof blijft dezelfde, maar het perspectief in de tijd verandert. Het zijn dit soort op het eerste gezicht kleine ingrepen die een ‘echte schrijver’ onderscheiden van ‘iemand die toch wel een ongelooflijk en waar gebeurd verhaal te vertellen heeft waar je een heel boek mee kunt vullen’. Een schrijver ‘arrangeert’ de verhaalstof met het oog op een maximaal effect, zowel in ruimte als in tijd.
Kruip je bij de Wie en de Wat als een acteur in het hoofd, in het hart en in de huid van je personages, dan ga je met de Waar en Wanneer de te beschrijven scènes ook echt ensceneren en regisseren – als een heuse regisseur, jawel. Voordat een auteur zich aan het schrijven zet, dient hij of zij zich niet alleen af te vragen of hij zijn verhaal best in de tegenwoordige, dan wel in de verleden tijd zal vertellen, maar ook of hij zijn verhaal zou vertellen terwijl de gebeurtenissen zich voltrekken, of achteraf – als alles al achter de rug is. Vertellen is vaak in de eerste plaats een kwestie van ‘perceptie’ creëren, van perspectief – van het doseren van informatie, van ‘belichting’, van dingen zo lang mogelijk achterhouden, van vragen oproepen en de antwoorden uitstellen (= wat Hitchcock ‘suspense’ noemde).
Wat is er voor je personages allemaal voorafgegaan aan het moment waarop je het verhaal begint te vertellen? Wat hebben ze al meegemaakt? Televisie- en filmscenaristen gebruiken in dit verband de term backstory – en schrijven zelfs het hele verleden van hun personages gedetailleerd uit. Het zal de acteurs helpen in hun huid te kruipen; het kan jou als schrijver helpen om personages van vlees en bloed te creëren.
DE REGEL VAN DRIE: VERHALEN MET EEN BEGIN, EEN MIDDEN EN EEN SLOT
Van erg groot belang voor een goed gestructureerd, plotgericht verhaal is de Regel van Drie. Een goed verhaal heeft een begin, een midden en een slot. Dat lijkt nogal wiedes… en dat is het ook. Maar toch zondigen we hier vaak tegen.
In het begin van je verhaal, zo snel mogelijk eigenlijk, moet je duidelijk maken wie je hoofdpersonage is, wat zijn/haar doel is, waar het verhaal zich afspeelt en wanneer het zich afspeelt. Dit noemen we ‘het opzet’. Vergeet je één van de 4 WS’s duidelijk te maken in het eerste deel van je verhaal, dan is de kans groot dat je later in de problemen komt.
Het einde van Akt I (Opzet) en het begin van Akt II (Ontwikkeling) worden gemarkeerd door wat Aristoteles een ‘motorisch moment’ noemt, of een 'beginincident'. Er gebeurt iets, of de protagonist onderneemt iets, dat de hele story in beweging zet. De 4 W’s dienen op dat moment ‘opgezet’ te zijn.
Wat je ‘opgezet’ hebt in het eerste deel van je verhaal, ga je in het middendeel ‘ontwikkelen’. Je kunt nu tonen met welke problemen en obstakels de protagonist te maken krijgt op zijn weg naar het doel. Ben je iets vergeten op te zetten dat met de vier W’s te maken heeft, en moet je het hier nog snel-snel vermelden, dan maak je een zware vertelfout. Men noemt dat een ‘deus ex machina’, ‘een god uit de machine’. Als de toneelschrijvers uit de oudheid zich zodanig in de knoei hadden gewerkt dat ze er echt niet meer uit raakten, voerden zij een god ten tonele die het allemaal in een handomdraai oploste, net voor het einde van het stuk. Die god kwam vaak met een heus klank- en lichtspel en enige rookontwikkeling tevoorschijn uit een heuse machine, vandaar: ‘de god uit de machine’.
De Ontwikkeling (Akt II) eindigt met een dramatisch hoogtepunt, het ergste wat de protagonist kan overkomen. Hij of zij staat met de rug tegen de muur, alles lijkt verloren. Je strafste conflictsituatie bewaar je dus voor het eind, en laat je niet al in het midden van je verhaal los op de lezer.
Al wat je opgezet hebt in het begin en al wat je ontwikkeld hebt in het middendeel moet je in het slot nu alleen nog ‘afwikkelen’ (Akt III). Wie wint er, wie verliest er? Hoe loopt het af? Vergeet je iets te ontwikkelen dat je wel opgezet hebt, of vergeet je iets af te wikkelen dat je eerder ontwikkeld hebt, dan gaat je publiek opmerken dat je allerlei losse draadjes hebt laten slingeren… en dat vindt men doorgaans niet zo leuk.
Als je een eerste versie van je verhaal rond hebt – of beter nog: als je een schema maakt van je roman – kan het nooit kwaad te checken of je in het opzet wel degelijk alles opgezet hebt wat je wil ontwikkelen, en of je in het slot alles afwikkelt wat je hebt ontwikkeld.
In elke goede synopsis - en welke uitgever vraagt er geen? - worden de 4 W's en de 3 Akten verwerkt in een vlot lezende, verhalende tekst. Het zijn de onmisbare bouwstenen van je verhaal, die zich even goed laten toepassen op non-fictie: want wie ben jij en wat wil jij duidelijk maken in een essay, waarin je eerst het probleem ontvouwt, vervolgens je argumentatie ontwikkelt, en ten slotte tot een conclusie komt? Een keigoeie synopsis of een dito concept is ook belangrijk als jij de Prozaïsche Scriptomaan van 2027 wil worden.
Mensen vragen mij wel eens: 'En... schrijf je nog?' Waarmee ze bedoelen: 'Schrijf je nog boeken?' Want het is door een samenloop van omstandigheden een hele tijd relatief stil gebleven op het front der drukwerken. De belangrijkste is dat ik erg veel les gegeven heb (creatief schrijven) sinds corona tot en met juni 2025; de op één na belangrijkste dat ik sinds pak weg 2016 mijn handen en vooral mijn hoofd meer dan vol had met het maken van podcasts (waarvoor ik doorgaans ook de scripts schrijf) en het uitgeven van boeken (waarvoor ik nogal eens de redactie doe). Eerlijk gezegd, was ik tot verleden jaar ook de 'goesting' om boeken te schrijven zo goed als helemaal kwijt, omdat ik - net zoals de meeste van mijn collega's - te kampen kreeg met afkalvende verkoopscijfers. Zodra je de zestig bent gepasseerd en al drie jaar geen 'groot' nieuw boek hebt gehad dat het nog meer dan aardig deed in de winkel, ben je tegenwoordig ook vergeten als schrijver, en afgeschreven. Ik zeg dat zonder enige bitterheid, het is niet meer dan een vaststelling.
Gelukkig kruipt de schrijfmicrobe waar ze niet gaan kan, en ben ik ondertussen toch weer volop gaan schrijven, voornamelijk omdat er sinds mijn 'pensioen' als schrijfdocent veel tijd vrijgekomen is. En nog voornamelijker, omdat ik boeken de wereld in kan sturen die een afgeleide zijn van een paar zeer succesvolle podcast reeksen. Zo ongeveer de helft van mijn creatieve autobiografie Een magisch-realist in Mysterieus België is op de podcast Mysterieus België terecht gekomen, en Duivelseilanden valt integraal te beluisteren op Ware Misdaad. Van mijn nieuwe boeken BeeldSpraak en Groetjes uit de Vierde Dimensie zijn ook weer tamelijk wat bijdragen te vinden op zowel Mysterieus België als Luisterboeken.
En dan zijn er zo van die mijlpalen in een schrijversleven, waar je toch graag even bij stilstaat. Sinds 2022 worden mijn podcasts door het platform Spreaker verspreid over Spotify, Apple, Podimo en alle mogelijke apps wereldwijd. Ben je op vakantie in Vietnam, Los Angeles, op Aruba of in Australië, dan kun je daar probleemloos luisteren. Met de drie reeksen die ik op Spreaker lopen heb, overschrijd ik vandaag de kaap van de 500.000 downloads. Daar ben ik toch wel redelijk fier op. Als een gieter, zelfs.
Voor deze cijfers zijn hoofdzakelijk Ware Misdaad en Mysterieus België verantwoordelijk, die de jongste jaren tweewekelijks hun nieuwe aflevering krijgen. Mysterieus België bestaat al sinds 2018 maar zat tot 2022 op een ander platform (Podomatic) en verzamelde daar in zijn eentje ook al bijna 200.000 downloads/beluisteringen die niet in dit half miljoen verrekend zijn. Voor Mysterieus België komt trouwens ook stilaan de kaap van de 100 afleveringen in het vizier; eigenlijk zitten we er al over, omdat er ook enkele afleveringen achter een betaalmuur zitten en ik in de loop der jaren enkele afleveringen verwijderd heb, omdat ik ze niet langer vond voldoen aan mijn kwaliteitseisen. Zoals uit het screenshot mag blijken, zitten we met de drie Scriptomanen podcast reeksen momenteel boven de 12.000 downloads of beluisteringen per maand.
Een schrijver wil gelezen worden... en in dit geval dus even goed beluisterd, gehoord. Ik ervaar het als een ontzaglijke luxe dat ik zelf kan kiezen wat ik vertel en hoe ik dat doe... en dat ik daar nog een breed en trouw publiek voor vind ook, dat me in het geval van Mysterieus België al acht jaar volgt.
Bij deze dus... ten zeerste dankjewel allemaal, zonder jullie zou de motivatie ontbreken om elke week weer een nieuwe aflevering klaar te stomen.
Dankjewel... en tot woensdag. Sinds kort is dit immers de vaste dag waarop de ene week een nieuwe aflevering van Ware Misdaad de wereld wordt ingestuurd, en de andere Mysterieus België aan de beurt komt.
En o ja... enkele sterretjes achterlaten of een review bij wijze van appreciatie, het kost niets en het helpt enorm om de podcast zicht- eh... hoorbaarder te maken!
Enkele voorproefjes uit mijn nieuwe boek, met ultrakorte verhalen (microfictie) over een gezelschap van zielen op een kerkhof van de Grote Oorlog, een lezing van een merkwaardige professor in Brussel die het "levenselixir" zou hebben uitgevonden, efljes (en hun relatie tot ons, mensen), merkwaardige toestanden in een mortuarium, een keurige heer in de metro die zo uit zijn poster stapt en elektriserende kussen.
Ter gelegenheid van Kunstoevers op 23, 24 en 25 mei 2026 stel ik deze en meer Groetjes uit de Vierde Dimensie voor in bluescafé The Mojo, Rozemarijnstraat 7 te Aalst Het boek kost in de handel €28, in the Mojo €25.
in zijn dromen ziet
hij elfjes als legitiem
object van studie
De ansichtkaart was vergeeld, als een kies waaraan de tijd te lang had geknaagd. Hij was erop te zien, net zo goed als het object van zijn studie dat hij nog nooit écht had waargenomen.
Overdag was hij docent
Nederlands. Hij droeg nette colberts, was welgemanierd en schreef af en toe een
haiku volgens de regels van die kunst. ’s Avonds werd hij wat anders: een man die
met een vergrootglas boven een antiek boek zat, een stuk steen uit een
voorhistorisch grafmonument, een schelp uit de zee… wachtend tot de lucht zich zou herinneren dat
ze ooit vol kleine wezens had gezeten. Hij hield notitieboekjes bij met kopjes
als Vleugelstand bij schrikreactie en Lichtabsorptie in maanstof.
Zijn collega’s lachten hem uit. Zijn vrouw zweeg erover in alle talen. Wat
erger was.
Maar hij wist dat ze er
waren. Niet de suikerroze varianten uit de kinderboeken, maar scherpe, nerveuze
verschijningen: doorschijnend als rook, met ogen als speldenkoppen en stemmen
als papier dat scheurt. Soms, op de rand van dromen en waken, zaten ze aan zijn
bed en keken hem aan alsof híj de curiositeit was. Dan lieten ze hem meten: de
lengte van een schaduw, het gewicht van een mompeling. Soms trokken ze een haar
uit zijn wenkbrauw en hielden die tegen het sterrenlicht, ernstig als
laboranten.
Op een nacht ging hij te
ver. Hij zette een val op — een glazen stolp met een druppel honing en een ring
van zout. Hij hoorde ze lachen, heel zacht. De volgende ochtend was de kaart
veranderd. Ze hadden er een bericht op geschreven, in onzichtbare inkt die pas
zichtbaar wordt in de vierde dimensie.
