.jpg)
Het blijft mij verbazen hoeveel artikels nog steeds
verschijnen, ook in gerespecteerde media, waarin klakkeloos gepapegaaid wordt
hoe geweldig die hele ChatGPT wel is. Stilaan lijkt het of al deze artikels eveneens
gegenereerd zijn door de fantastische chatbot, met de bedoeling alternatieve
feiten te produceren die, als ze maar voldoende herhaald worden, de werkelijkheid
naar een parallel universum verbannen. Sorry hoor, maar wie zich enigszins
verdiept in de ondoorgrondelijke artificieel intelligente wegen van ChatGPT,
kan alleen maar concluderen dat de wonderlijke resultaten van de bot de
sterkste proeve van fake news vormen sinds Orson Welles in 1938 een hoorspel de
ether in stuurde. Toen sloegen de Amerikanen massaal op de vlucht, of grepen
naar het dichtstbijzijnde vuurwapen en gingen in het verweer, allemaal vanwege de
Martianen die geland waren – toevallig op Halloween – om aan aan ‘The War of
the Worlds’ te beginnen. Alleen zijn de gevolgen, wereldwijd, nu… welja… een
heel stuk ernstiger.
Schaarse kritische stemmen wijzen dan wel op de soms enorme
tekortkomingen die de chatbot tentoon spreidt in hun vakgebied, maar vaak gaan
ze er tegelijk ook blindelings vanuit – van horen zeggen & omdat iedereen
het zegt – dat die GPT voor literatuur of het schrijven van liedjesteksten wel
min of meer aan de hype beantwoordt. Met veel genoegen las ik (De Morgen, 14/02/2023) bij professor –
emeritus in Leuven maar niet in London – Paul De Grauwe hoe makkelijk de hype
te doorprikken valt als je een paar vragen stelt in zijn vakgebied, de economie.
Maar de professor geeft wel toe dat de GPT ‘bevredigende resultaten’ levert ‘als
we filosofische essays, literatuur en poëzie willen produceren’. Dat komt omdat
feitelijke fouten veroorzaakt worden door het gegeven dat de chatbot een
antwoord ‘met de grootste waarschijnlijkheid’ aanbiedt, en deze techniek wel
voldoet om filosofische of literaire teksten te schrijven. Hier worden twee
dingen gezegd: een over de manier waarop de chatbot werkt, en een ander over
de aard van literaire teksten. Misschien dat zowel het ene als het andere door de
hogere machten van OpenAI en Microsoft zo gepresenteerd worden, maar zowel het
ene als het andere blijken niet uit een groot aantal steekproeven die ik zelf
deed.
Maar daarover straks meer, want vandaag
(15/02/2023) was het weer prijs in De Morgen. Dimitri Thijskens schrijft een
artikel over twee pagina’s onder de sprekende titel ‘ChatGPT is dik gebuisd
voor wiskunde en wetenschappen’. Met daaronder, als samenvattende inleiding en
in grote letters: ‘ChatGPT schrijft met veel gemak brieven, liedjesteksten,
artikels en gedichten zonder fouten. Maar hoe slim is deze chatbot nu
eigenlijk? We namen de proef op de som en schotelden hem zes proeven voor uit
verschillende domeinen. Het resultaat is ronduit bedroevend.’ Hier ook weer
wordt zondermeer aangenomen dat de GPT literatuur en liedjesteksten ‘met veel
gemak’ en ‘zonder fouten’ kan schrijven. Maar hebben ‘we’ ook op dat domein de
proef op de som genomen? Ik dacht van niet. ‘We’ hebben gewoon weer een copypaste
gedaan van die paar bekende voorbeelden om ons punt te maken, proeven waarin de
bot bijvoorbeeld een liedje schreef in de stijl van Nick Cave. In amper vijf
seconden was het gefikst. Ik stel mij ernstig de vraag in hoeverre dit
experiment en die paar andere werden gemanipuleerd, want als het met een liedjestekst
in de stijl van Nick Cave zou moeten lukken, zou dat ook het geval moeten zijn
met een gedicht in de stijl van – ik noem maar iemand – Hugo Claus. Of nog eenvoudiger:
met een kwatrijn voor Valentijn.
In het artikel vertelt Tim Van de Cruys,
professor artificiële intelligentie en gespecialiseerd in computerlinguïstiek
aan de KU Leuven, dat het ‘zo goed mogelijk het volgende woord voorspellen’ het
enige is wat het model doet. Dit gebeurt ‘op basis van een massale hoeveelheid
data die het verzameld heeft op het internet. (…) Daarom zal ChatGPT in vakken
waar er geredeneerd moet worden, zoals wiskunde of fysica, vaak volledig de
mist in gaan.’ Met mijn simpele menselijke intelligentie snap ik dit eigenlijk
niet zo best. Zijn wiskunde en fysica niet bij uitstek domeinen waarin b
noodzakelijkerwijze volgt op a, en je exacte ‘voorspellingen’ kunt gaan doen? Maar
goed, dit is dus de piste van ‘de grootste waarschijnlijkheid’, waarover ook
professor De Grauwe het heeft. Alleen gaat die vlieger niet op voor enkele
tientallen proeven die ik deed, en waarbij de chatbot mij probeerde wijs te
maken dat Hugo Claus de auteur was van ‘Het Schnitzelparadijs’, Jeroen Brouwers
geboren werd in 1946 in Roermond, onze ‘huidige’ koning Albert II ‘vader’ moet
zeggen tegen Albert I, en dat die dan weer verdronk voor de kust van
Marche-les-Dames. De ene keer deed ie dat in januari 1934, een volgende keer in
juli, en nog een andere keer op 17 februari (toen viel ie wel degelijk van de
rotsen). Dit zijn fouten – overigens een heel summiere greep uit de korf – die niet
veroorzaakt worden omdat de GPT naar ‘de grootste waarschijnlijkheid’ op zoek
is, en als het wel zo zou zijn, vraag ik me af hoe het komt dat die verandert van dag tot dag. Ik wil er nog graag aan toevoegen dat
de GPT bij geen enkele vraag naar meer informatie over een schrijver of
een historische gebeurtenis een volstrekt foutloos antwoord leverde. Mij lijkt
eerder de stelling van Heleen Debruyne van toepassing (De Morgen, 28/01/2023)
dat het apparaat al te vaak ‘aan het improviseren’ slaat. Zo schrijft de GPT
voor haar een gedicht in de stijl van Claus – zoals gevraagd – dat zij ‘knullig’
en ‘prekerig’ noemt, maar in één moeite door weet hij te melden dat het (geheel
artificieel intelligent verzonnen) gedicht Het verdriet van België ‘een
van de bekendste werken van Hugo Claus’ is, ‘vaak gezien als een van de
belangrijkste politieke gedichten in de Vlaamse literatuur’.
Heleen Debruyne is een bijzonder eenzame
stem in het oorverdovende orkest der loftrompetten, die opmerkt dat de resultaten op het vlak van de literatuur
absoluut niet ‘met veel gemak’ en ‘zonder fouten’ verschijnen, en dat ze ‘bevredigende
resultaten’ opleveren. Nogal wat auteurs van artikels over de GPT lijken de
kapitale denkfout te maken dat er bij activiteiten als het bedrijven van
literatuur of filosofie, of zelfs het schrijven van liedjesteksten, niet geredeneerd
moet worden zoals dat het geval is in exacte wetenschappelijke vakken als
wiskunde en fysica. Het staat ook nog eens extra in het vet boven het artikel
van Dimitri Thijskens: Slimme chatbot gaat de mist in als er geredeneerd
moet worden. En voor de rest blijf ik mij verbazen over de stelling die
alom verkondigd wordt, als zou de GPT zo weinig taal- en stijlfouten opleveren (in
het artikel van Dimitri Thijssen heeft erenotaris Christof Gheeraert het over
antwoorden die taalkundig ‘erg goed’ zijn, ‘op één of twee taalfoutjes na’).
Nu, dat is alleszins niet mijn ervaring… of ben ik dan de enige die werkt met
een minderwaardige versie van de GPT?
Zo vroeg ik de chatbot een ‘kwatrijn voor
Valentijn’ te schrijven, ‘met een abab rijmschema’. Dit was het resultaat:
Liefde is als een bloem
Die bloeit in de zomer
Ze bloeit in kleur en
gloed
En brengt vreugde in je hart
Hoe vind je hem? Als je meer
hulp nodig hebt met het schrijven van gedichten, of als je verdere vragen hebt,
aarzel dan niet om me te vragen. Ik ben er om je te helpen.
‘Ik had gevraagd om het
rijmschema abab te gebruiken,’ antwoordde ik.
Oeps, dat klopt. Hier is een
kwatrijn voor Valentijn met het rijmschema abab:
Liefde is een prachtig
gezicht
Die bloeit in de
zomerlicht
Ze laat ons stralen en
gloren
En maakt ons hart weer
geboren
Blijkbaar moet ik de artificiële
intelligentie danig op de zenuwen gewerkt hebben, want bij elke nieuwe poging
om a.) de taalfouten te corrigeren en b.) een abab rijmschema te implementeren
kreeg ik a.) andere taal- en stijlfouten en b.) nog steeds een aabb schema. Ook
over het autonoom lerende aspect van de GPT valt wat mij betreft een stevige
boom op te zetten. Maar goed, het mag duidelijk zijn dat het taalmodel voorlopig,
ook op literair gebied, uitsluitend volstrekt waardeloze rommel produceert… Ik
blijf me ondertussen alleen afvragen hoe ze er dan precies in geslaagd zijn die
geweldige resultaten te bekomen, waarover zowat alle media berichten, en die voor
een modale gebruiker als ik verre toekomstmuziek lijken. Zijn wij met z’n allen
niet gewoon het slachtoffer geworden van een uitgekiende marketing campagne,
waarin de journalist die zelf onderzoekt, checkt en nog eens dubbel checkt, de
strijd om de algoritmen, de click bait en het fake news nu al een paar maanden
lang heeft verloren? Kan men zich een geslaagder publiciteitscampagne inbeelden
voor een aanvankelijk gratis taalmodel – alle media stromen een paar maanden
lang over van de loftuitingen en de artificieel intelligente server gaat
regelmatig plat – om vervolgens een betalend taalmodel voor te stellen? (Het is
al zover.)
Ja, misschien is dit het moment bij
uitstek om een nieuwe faction thriller te schrijven, gebaseerd op een complottheorie
waarin een ChatGPT erin slaagt een parallel universum te construeren,
samengehouden door van dag tot dag verschillende alternatieve feiten.
Postmoderner wordt het niet. Ik vroeg de GPT alvast een korte inhoud te
bedenken bij dit boek. Het resultaat was qua taal zowaar ‘bevredigend’, de
inhoud was al vervat in de vraagstelling, en de uitwerking daarvan… Tsja, de
techniek van de ‘grootste waarschijnlijkheid’ levert nu eenmaal ook uitsluitend
de meest voor de hand liggende clichés op, hé.
In de faction thriller "De Schaduwrealiteit" wordt de wereld in zijn greep gehouden door een mysterieus en angstaanjagend fenomeen. Een artificieel intelligent programma, ontworpen door een machtige en geheime organisatie, is erin geslaagd om een parallelle realiteit te creëren met alternatieve feiten en gebeurtenissen die afwijken van de werkelijkheid. Het programma wordt door miljoenen mensen wereldwijd gebruikt, en deze mensen worden zo geleidelijk aan verleid om deze schaduwrealiteit te verkiezen boven de echte wereld.
Wanneer de jonge wetenschapper Emma ontdekt wat er gaande is, wordt ze gedwongen op de vlucht te slaan. Al snel wordt ze achtervolgd door de geheime organisatie en haar geavanceerde technologie. Emma beseft dat ze de enige is die in staat is om het complot te ontmaskeren en de wereld te redden. Maar niemand lijkt haar te geloven. Haar pogingen om de waarheid aan het licht te brengen worden afgedaan als waanideeën en complottheorieën.
Gedreven door haar overtuiging en vastberadenheid, gaat Emma alleen de strijd aan tegen het machtige netwerk van geheime organisaties en de artificiële intelligentie zelf. Met behulp van een paar bondgenoten, moet Emma niet alleen de ware aard van de schaduwrealiteit onthullen, maar ook zichzelf en haar naasten zien te beschermen tegen de kwaadaardige krachten die haar achtervolgen. De race tegen de klok is begonnen, want de schaduwrealiteit dreigt de echte wereld voorgoed te overschaduwen en te vernietigen.
Wie meer wil lezen over mijn experimenten
met ChatGPT, kan terecht op mijn blogs:
Schrijven met Artificiële Intelligentie: Zin en Onzin van ChatGPT
ChatGPT en de Moord op Albert I: een artificieel intelligent detective onderzoek
Mijn cursisten creatief schrijven van de Academie voor Podiumkunsten in Aalst werkten eenzelfde opdracht uit als de ChatGPT (en die deed dat ook een paar keer in het Engels). Met kritische analyse:
'Ik trouw niet!' - een verhaal van Hilde Schockaert en ChatGPT
Inbreken in je eigen huis: met de ChatGPT en Lili Vanden Wijngaert
'Onzichtbaar!' - volgens Rita Laureys en de ChatGPT
