In 1938 gaat een jonge vrouw, Isabel Scherpeneel, op zoek naar haar verleden. Wat is er destijds met haar gebeurd? Waar komt ze vandaan? Ze stoot op het verhaal van twee zusjes, verminkt teruggevonden in een ruïne achter de IJzer. Foto’s van de lijkjes gingen de wereld rond om de Amerikaanse publieke opinie zo ver te krijgen dat ook de Verenigde Staten zouden deelnemen aan de oorlog. Of is zij dat andere "oorlogsweesje", door vijf Vlaamse soldaten aangetroffen in een door shrapnel compleet vernietigd huis?
Van deze Elisabeth Shrapnell werd eveneens dankbaar gebruik gemaakt in de oorlogspropaganda.
Het verhaal van Scharpenelle is samengesteld uit verschillende waargebeurde verhalen en door soldaten achter de IJzer geschreven gedichten en liedjes. Het bevat ook een aantal indringende zwartwit "Scharpenelle Aquarellen", eveneens gebaseerd op iconische foto's, illustraties en beelden, en gemaakt door Sansparole. Hij is één van deze "levende doden", die door Isabel wordt opgespoord in een kliniek voor veteranen van de Groote Oorlog...
Scharpenelle, klein verhaal van een Grote Oorlog is gebaseerd op het scenario voor muziektheater waarmee Patrick Bernauw en Compagnie de Ballade in 2005 bekroond werden met de Visser Neerlandia Prijs.
Om middernacht 1 juli startte de "Speciale Smashwords Summer/Winter Verkoops Promotie Actie". Dat was immers het moment waarop de SSW Cataloog live ging op de thuispagina van het onafhankelijke en zeer succesvolle "indie" Smashwords ebook-platform. Lezers kunnen nu door de cataloog bladeren en zoeken op "coupon code" niveau.
Op slag van middernacht 31 juli zal de Cataloog spoorloos verdwijnen, dus als jij ook gebruik wil maken van de uitzonderlijke kortingen van de site-wide promotion, ga dan nu een kijkje nemen! De coupon codes zullen overigens ook alleen werken op het Smashwords-platform, en niet in de webwinkels die bevoorraad worden door Smashwords.
Aan de basis van deze tekst voor vertel- en muziektheater, die zich ook "gewoon" laat lezen, ligt een waar gebeurd verhaal uit de eerste dagen van de WOI. Vijf Vlaamse soldaten vinden een meisje van ongeveer drie jaar oud in een door shrapnell doorboord huis. Ze adopteren haar, houden haar als een soort mascotte bij zich en noemen haar "Elisabeth Shrapnell".
Welk verband bestaat er tussen een mysterieus meisje en een krantenartikel van de schrijver Arthur Machen, over de Engelen van Mons? Dit magische schimmenleger zou in 1914 gevochten hebben aan de zijde van de Engelsen...
By Patrick Bernauw Published by De Scriptomanen Words: 18,250 (approximate) Language: Dutch ISBN:9781452378626 Price: $5.99 USD min 50%
In zijn sombere kasteel Duivelsteen brengt Geraard de Duivel zijn dagen door met braspartijen en gruweldaden. Algauw krijgt het Duivelsteen in Gent de naam behekst te zijn. Geen wonder dat het later een tehuis voor krankzinnigen wordt. Een van hen schrijft koortsachtig alle verhalen over het Duivelsteen op...
By Guy Didelez&Patrick Bernauw Published by De Scriptomanen Words: 67,351 (approximate) Language: Dutch ISBN: 9781301829187 Price: $8.99 USD min 50% Minister van Defensie Van Renterghem, van de Neo-Conservatieve Alliantie, heeft een relatie met het "maffiameisje" Pina Domenico. Politieke en andere schandalen doen hem het land ontvluchten, samen met zijn minnares. Maar dan worden zij ontvoerd, en leiden actie en suspense naar een onvoorstelbare ontknoping in deze keiharde psychologische thriller van het duo Patrick Bernauw & Guy Didelez.
Op de site "Wreed en Plezant", waar de marktzanger in ere wordt hersteld, las ik onderstaand bijzonder interessant artikel over de "oorlogswees Jeanne Elisabeth Shrapnel", over wie ik Scharpenelle, klein verhaal van een Grote Oorlog schreef.
Aan de basis van deze tekst voor vertel- en muziektheater, die zich ook "gewoon" laat lezen, ligt een waar gebeurd verhaal uit de eerste dagen van de WOI. Vijf Vlaamse soldaten vinden een meisje van ongeveer drie jaar oud in een door shrapnell doorboord huis. Ze adopteren haar, houden haar als een soort mascotte bij zich en noemen haar "Elisabeth Shrapnell".
Maar laten we "Wreed en Plezant" aan het woord:
In het liedjesschrift van moeder Carels vonden we deze mysterieuze tekst:
De titel is duidelijk afkomstig van een marktzangersliedblad: de ondertitel vat het verhaal samen, voor zover de titel zelf al niet duidelijk genoeg was.
Na enig speuren vonden we ook zo’n marktzangersblad terug: het zit in de omvangrijke verzameling van de heren Wouters en Moorman die tussen de twee wereldoorlogen enkele boeken uitgaven met transcripties van hun verzameling marktzangersblaadjes. Dankzij de Koninklijke Nederlandse Bibliotheek kunnen deze en andere blaadjes nu in hun oorspronkelijke vorm bekeken worden.
De Nederlanders wisten de opgegeven zangwijze “Onder de Lakenbrug” niet thuis te brengen, wij weten natuurlijk dat dit verwijst naar een ander (Brussels) marktzangerslied dat op zijn beurt de melodie van “Sous les ponts de Paris” gebruikt.
Aan de basis van deze tekst voor vertel- en muziektheater, die zich ook "gewoon" laat lezen, ligt een waar gebeurd verhaal uit de eerste dagen van de WOI. Vijf Vlaamse soldaten vinden een meisje van ongeveer drie jaar oud in een door shrapnell doorboord huis. Ze adopteren haar, houden haar als een soort mascotte bij zich en noemen haar "Elisabeth Shrapnell". Bij de inval van de Duitsers in Leuven werd een verschrikkelijk bloedbad aangericht onder de burgerbevolking; oorlogspropaganda deed de Duitse soldaten immers overal ‘franc-tireurs’ zien. Onder de slachtoffers: het gezin van dokter Scherpeneel. Zijn vrouw blijft dood achter, hijzelf overleeft de wreedheden, hun dochtertje van drie is spoorloos. Een paar jaar later hoort hij dat achter de IJzer, in het tot veldhospitaal omgevormde Hotel Océan (De Panne), een oorlogsweesje werd opgenomen. Het meisje noemt zich ‘Scharpenelle’. Hij denkt dat dit zijn dochtertje Isabel moet zijn en gaat naar haar op zoek. Wanneer dit meisje niet zijn dochter blijkt te zijn, adopteert hij haar. In 1938 – Isabel Scherpeneel is dan vooraan in de twintig – gaat zij op zoek naar haar verleden. Ze stoot op het verhaal van vijf Vlaamse soldaten die aan het front een meisje vonden van ongeveer drie jaar oud te midden van een door shrapnell doorboord huis. Van haar ouders was geen spoor te bekennen, haar twee zusjes bleven verminkt achter. Foto’s van de verminkte lijkjes gingen de wereld rond en werden ingezet als propaganda om de Amerikaanse publieke opinie zo ver te krijgen dat de USA daadwerkelijk zou deelnemen aan het conflict. Het meisje dat het bombardement overleefde, werd geadopteerd door de vijf soldaten die haar als een soort mascotte bij zich hielden. Ze noemden haar Elisabeth Shrapnell. Ook van dit gegeven werd dankbaar gebruik gemaakt in de propaganda: men gaf een prentbriefkaart uit waarop de vijf soldaten poseerden met Elisabeth Shrapnell en één van de soldaten maakte een liedje over haar. Is Scharpenelle dan eigenlijk deze Elizabeth Shrapnell? Uiteindelijk moesten de soldaten Elizabeth Shrapnell ‘afgeven’, maar niet nadat zij haar plechtig beloofd hadden ooit terug te keren. Eén van de vijf zou de Grote Oorlog toch wel overleven? Hij zou dan haar vader zijn... Scharpenelle probeert uit te zoeken wat er van de vijf soldaten geworden is en komt uiteindelijk in een Internationaal Militair Hospitaal terecht. Een artikel uit de krant vertelt over een afgelegen deel van dit ziekenhuis het volgende: ‘Vreemdelingen mogen het niet naderen, oud verpleegden van het ziekenhuis, die het geheim weten, blijven vrijwillig uit de buurt. De eenigen, wien de toegang niet geweigerd wordt, zijn een zestal met zorg uitgekozen doctoren en ongeveer 25 verpleegsters. In dit gebouw leven 80 ‘doode mannen’, slachtoffers van den wereldoorlog. De wereld gelooft, dat zij dood zijn, zelfs hun familieleden is officieel meegedeeld, dat zij gevallen zijn. Op de officieele doodenlijsten komen zij voor onder de namen van hen, “die gevallen zijn op het veld van eer”. Maar zij leven nog steeds! De reden voor hun geheime afzondering is hun afgrijslijk uiterlijk en hun verminkingen, veroorzaakt door bommen en gifgassen. Ieder van deze 80 wrakken, die eens mannen waren, is nu geheel verlamd, blind, doof en stom. Het eenige, dat zij volgens hun verzorgers kunnen doen, is ademhalen en eten. (…) Zij liggen in bedden, die den vorm hebben van waschmanden, waarin zij gemakkelijker verpleegd kunnen worden dan in gewone bedden. Sommigen waren bijna nog jongens, toen de oorlog uitbrak, die hen misvormde tot wezens, hulpeloozer dan een dier.’ En zo is 'Scharpenelle, klein verhaal van een Grote Oorlog' in wezen opgebouwd uit verschillende waar gebeurde kleine verhalen, authentieke liedjes en gedichten, die een mozaïek schetsten van de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog.
Dit werk mag slechts opgevoerd
worden nadat dit ebook en het muziekalbum Scharpenelle
werden aangekocht, schriftelijke toestemming werd verkregen van Patrick
Bernauw & de Scriptomanen vzw:info@inter-actief.be; en indien de verschuldigde
auteursrechten werden betaald aan S.A.B.A.M., Aarlenstraat 75-77 te 1040
Brussel. Indien men niet voldoet aan de hier opgesomde voorwaarden, worden de
geldende auteursrechten met 100% verhoogd.
Dit stuk
werd bekroond met de Visser Neerlandia Prijs 2005.
Het jaar is 1939. De plaats is onbepaald.
Misschien bevinden we ons in de ziekenboeg van een gevangenis of in een
gesloten psychiatrische inrichting.
Een MAN zit in een rolstoel, in een volgspot.
Hij is geheel in het zwart gekleed. Een VROUW zit op een barkruk, in een volgspot. Zij is
geheel in het wit gekleed.
Er is een KOOR VAN STRAATMUZIKANTEN, SPOOKSOLDATEN
& VERPLEEGSTERS, dat gedichten voordraagt, liedjes zingt, commentaar levert.
Zie hiervoor het muziekalbum
Scharpenelle:
(Productie: Compagnie de Ballade & Theater
Strobos, Evergem.)
Er worden “Scharpenelle Aquarellen” in wit,
grijs en zwart geprojecteerd, op een ezel gezet, of getoond als “plakkaten”
(cfr. volkszangers). Deze “Scharpenellen” zijn verkrijgbaar in jpg via het emailadres.
‘Maar ge hebt daarstraks ook zo goed als niets gezien.
En ge zult morgen nog altijd niks zien…
Ziet ge?
Want er is niets, ma belle Scharpenelle.
Er is niets te zien.
Er zijn geen bewaarengelen
en God is dood.
Ziet ge?’
‘Er is Niets,
behalve gij en ik
en dit gat
van het zwartste zwart.
Er is Niets,
behalve een wederhelft
die zijn wederhelft heeft gevonden,
zodat zij nu samen
in dit gat kunnen springen
van het zwartste zwart.
Amen.’
En dat noemde hij
een rustgevende,
een geruststellende,
een hoopvolle gedachte.
1 SEPTEMBER 1939
Tot zover de eerste woorden die Sansparole sinds de Grote Oorlog had gesproken. Het waren ook zijn laatste.
Ik heb ze heel erg lang niet goed begrepen. Dat dit vlak van het zwartste zwart – de allerlaatste aquarel die hij had gemaakt – een rustgevende, een geruststellende, een hoopvolle gedachte moest verbeelden?
De directeur van de Hellevuur Hoek gaf ze mij mee naar huis, de Scharpenelle Aquarellen van Sansparole.
Ik bestudeerde ze. En ik begreep ze stuk voor stuk, ik begreep zelfs waarom hij – het wachten moe – dat laatste zwarte vlak had geschilderd. Ik begreep alleen zijn laatste woorden niet:
‘Wat een rustgevende, geruststellende, hoopvolle gedachte.’
Pas vandaag heb ik het begrepen. Het nieuws was op de radio:
‘Sinds vanochtend 4.45 uur is Duitsland in oorlog met Polen.
En wat doet een soldaat die shell shock heeft? Is hij blij dat hij nog leeft?
En de jongste jongen van negentien was amper twaalf, hij krepeerde aan de Somme Godverdomme.
Hij zit nu als een kadaver in de papaver: wasman in een wasmand, levende dode die het licht niet mag zien, geheim gevallen op het veld van eer waar berouw ettert als een zweer.
En ze noemen mij Sansparole, Heer van de Hellevuur Hoek, die een Grote Oorlog heeft ontketend en al die wezen heeft verwekt.
En ook u heeft geschapen, ma belle Scharpenelle. Vergeef het mij.
Vergeef het mij en zijt wellekome in dit oord waar ik ben ingetreden en zij alle hoop lieten varen.
Ik heb zo lang gewacht. Ik was zo bang. Ik zat hier zo alleen in dit alsmaar zwarter wordende zwarte gat, zonder woorden om het zwartste zwart te beschrijven.
Kijk naar mijn Scharpenelle Aquarellen, ma belle.
Zelfs mijn kleuren raakten op. Ziet ge?
Zonder u raken alle kleuren op, ma belle Scharpenelle.
De Duisteren fluisteren dat de hel vlammend rood zal zijn, maar ge moet daar niet naar luisteren.
Zelfs het roodste vlammende godverdomde rood zal er nog niet in slagen de Hellevuur Hoek te schilderen zoals ik hem heb gezien.
Want er zijn geen kleuren om de hel te verbeelden zoals er ook geen woorden zijn om de gruwel te beschrijven.
Het zwartste zwart volstaat niet om het zwarte gat weer te geven waarin ik ben gevallen zonder u.
Ik moest hem vergeven,
al zijn zonden -
hij had het startschot gegeven.
Door zijn schuld,
door zijn schuld,
door zijn grote schuld
was de Grote Oorlog gekomen.
Hij had een liedje gezongen over een prins
die werd vermoord in een ver land
en dat daar een Grote Oorlog van kwam
- vlàm!
En de Grote Oorlog kwam.
Het was zijn schuld
dat ik mijn ouders had verloren,
dat ik mijn zusjes had verloren,
dat ik mijn broertjes had verloren,
dat ik mijn kinderen had verloren.
Het was zijn schuld
dat ik verweesd was achtergebleven
in een lege zwarte wereld.
Als de woorden op geraakten waarmee ik tot u spreken kon,
schilderde ik de sterren voor u
die ik telde bij nacht.
Eén twee drie vier vijf zes zeven acht
en meer dan achttien
jaren stond ik op wacht
te midden van verschrikkelijke dagdromen
en afschuwelijke nachtmerries.
En ik was zo bang
want het wachten duurde zo lang.
En kwaamt ge nu of kwaamt ge nooit,
mijn wederhelft, mijn bengeltje,
mijn bewaarengeltje?
Ik riep u.
Ik fluisterde uw naam.
Ik bad dat gij mij zoudt horen in uw hoofd en in uw hart.
Ik zong mijn liedjes voor u.
Ik liet uw handen mijn gedichten schrijven en nu
zijt ge eindelijk gekomen.
Ik heb hem gezocht in de wasmanden van de Hellevuur Hoek. Ik wist heel zeker dat ik hem zou herkennen op het moment dat ik hem zag, al was hij dan een halve man zonder gezicht.
Want ook ik was niet volledig zonder hem. Ook ik had geen naam.
Hij was de helft die ik miste zoals ik de helft was die hij missen moest.
‘Hij is stervende,’ zei de directeur. ‘Het is een levende dode.’
‘Hoe heet hij werkelijk?’ vroeg ik.
‘Dat weet hij al lang niet meer. En wij weten het evenmin. Niemand weet wat hij denkt en of hij nog denkt. Sinds hij in deze geheime vleugel werd opgenomen, heeft hij geen gebenedijd woord meer gesproken. Daarom noemen we hem Sansparole.’
‘Hij is het,’ zei ik. ‘Sansparole. Hij is mijn Onbekende Soldaat. Hij spreekt niet meer omdat hij geen woorden meer heeft om de gruwel te beschrijven. De woorden zijn op. Maar hij spreekt nog zonder woorden in mijn hoofd en in mijn hart. Ik kan hem horen. Alleen ik kan hem nog horen, omdat ik Isabel Scharpenel ben. Hij zingt nog steeds zijn liedjes voor mij en hij schrijft zijn gedichten met mijn handen in dit schrift. Kijk maar, ik heb het meegebracht. Al zijn liedjes staan erin, al zijn gedichten, al zijn wrede sprookjes. Ik heb ze allemaal opgeschreven. Ziet u? Ik heb alles in mijn plakboek geplakt.’
SCHARPENELLE AQUARELLEN
Hij toonde mij zijn Scharpenelle Aquarellen. Stuk voor stuk had hij ze ondertekend als ‘Sansparole’, de halve levende dode die geen gebenedijd woord meer had gesproken sinds de helft van zijn gezicht werd weggeschoten.
Maar nu sprak hij, Sansparole. Voor het eerst in al die jaren.
Zij schuwen het licht,
want het licht doet pijn aan de ogen
van wie ogen heeft.
Zij die lippen hebben,
prevelen de naam van een liefje,
een vrouw, een engeltje,
een bengeltje,
en eten nog, en drinken,
en gaan door
met adem halen.
Want wat is het leven anders dan doorgaan
met adem
halen?
… IN HET NIEMANDSLAND
Hij kan het nog, mijn Onbekende Soldaat.
Het lukt hem nog en dus gaat hij door
in dit Niemandsland, tussen de linies
van de levenden en het rijk
van de doden.
Zijn bed heeft de vorm van een wasmand.
Dat maakt het adem
halen een beetje
lichter.
SOMS ZINGT HIJ, SANSPAROLE…
Als niemand hem kan horen en alleen in mijn hoofd.
Soms zingt hij, piepend en fluitend
– een spotliedje over de Duitse Keizer.
Een van zijn makkers
is steke-
blind van het gas
& zot van het yperiet.
Soms zingt hij met hem mee:
VERMALEDIJD!
Ah keizer Willem die in Duitsland zijt,
gij zijt vermaledijd, gij zijt vermaledijd.
Uw wil geschiede noch hier en noch elders,
kruip van schrik maar in uw kelders!
Uw rijk verdelen wij in veertig vette brokken
en dan stelen we uw klokken, stelen we uw klokken.
Vergeeft gij maar aan ons, kleine piotten,
dat wij met Uwe Hoogheid spotten!
Want dan leiden wij u al in de slavernij,
wij slaan u neer als David met een kei.
Wij verlossen ons van al het kwade
en gij krijgt geen genade!
In het jaar negentien zesendertig knipte ik een artikel uit de krant over de geheime slachtoffers van de Grote Oorlog, die werden weggestopt in de Franz Jozefkliniek in Wenen.
En ik plakte het in dit plakboek van mij.
Wat in Wenen bestaat, bestaat hier misschien ook, dacht ik.
En opnieuw ging ik op zoek naar mezelf, naar mijn Onbekende Soldaat, mijn geheime speelkameraad.
Drie jaar lang heb ik onverdroten gezocht en uiteindelijk, met de hulp van mijn stiefvader, vond ik dit ziekenhuis met zijn geheime vleugel.
De Hellfire Corner is verboden terrein voor onbevoegden – maar ik ben bevoegd, mijn stiefvader is dokter.
IN VLAAMSE VELDEN
In Vlaamse velden bloeien papavers
tussen tombes, rij aan rij.
Zij bloeien voor ons, de kadavers –
want hier rusten wij.
‘God is met ons, trek nu ten strijde!’
Dat is wat koningen en keizers zeiden.
En God was met ons en Verdun nog zo ver.
Wij werden geleid door een stalen ster.
De leeuweriken in de blauwe lucht,
hoog boven de kanonnen beneden,
sloegen met z’n allen op de vlucht –
nog niet zo lang geleden.
En de schemering wacht op de nacht
en een kind in een kelder lacht.
Het lacht, het speelt zo zacht
soldaat die wordt geslacht.
IN DE HELLEVUUR HOEK
Ik heb daar nog… één twee drie vier vijf zes zeven acht… levende doden gevonden. Mannen van wie de wereld geloofde dat ze gevallen waren op het veld van eer. Hun namen kwamen voor op de dodenlijsten en zo werd het ook gemeld aan hun familie: Gevallen op het veld van eer! Waar berouw ettert als een zweer!
‘Waarom? Waarom mogen zij het licht niet zien?’ vroeg ik aan de directeur van de Hellevuur Hoek.
‘Vanwege hun afgrijselijke verminkingen, juffrouw,’ zei hij, ‘toegebracht door bommen & granaten, dumdum kogels & shrapnel, bajonetten & gifgas. Daarom.’
Ze misten ledematen. Of ze waren verlamd.
Ze waren blind, doof of stom.
De meesten waren dat alles tegelijk.
SLECHTE PROPAGANDA
Ik zag hun verschrikkelijke dagdromen, ik luisterde naar hun afschuwelijke nachtmerries.
‘Ze zijn de oorlog moe, juffrouw,’ sprak de directeur van de Hellevuur Hoek. ‘Ze zouden een kwaaie invloed hebben op het moreel van de bevolking. Gesteld dat zij aan het licht zouden komen, natuurlijk.’
Maar zij kwamen niet aan het licht.
‘Want dat zou slechte propaganda zijn. Nietwaar?’
IN VLAAMSE VELDEN (REPRISE)
Wij kenden nog dauw en dageraad,
wij hadden lief, lijf en leden.
Toen werd het plots voor alles te laat,
nog niet zo lang geleden.
Weg met de liefde, leve de dood,
het wit in onze ogen werd rood.
’t Was wakker toen, dat donker beest,
’t was veel te lang gekooid geweest.
Wij zijn gevallen onder ’t geweld
van kogels en van bajonetten.
In Vlaanderen, in een veld
liggen wij nu – de marionetten.
‘God is met ons, trek nu ten strijde!’
Dat is wat koningen en keizers zeiden.
En God was met ons en Verdun nog zo ver.
Wij werden geleid door een stalen ster.
De Fritzen leggen Leuven, Aarschot, Dinant en zoveel andere steden in de as en ze kogelen koelbloedig Zievielen & Zievielinnen neer
en ‘t is allemaal koren op de molen van het Tommy-propagandamasjien: ‘Kom dat horen! Kom dat zien! Wij hebben weer wat nieuws in d’hand!’
Foto’s van verminkte engeltjes en dode bengeltjes reizen de wereld rond: de Tragische Geschiedenis van Jeannette Elisabeth Shrapnell wordt bezongen in de straten en de stegen
van de dorpen en de steden. En verse tonnen jong kanonnenvlees nemen vrijwillig dienst in het grote nieuwe leger dat Tommyland zo dringend nodig heeft.
En wie weigert te gaan, is een lafaard.
JONGENS VAN VEERTIEN
Hij heeft jongens van veertien gezien, die hun geboortedatum vervalsten.
‘Hoe oud zijt ge?’ vraagt de sergeant.
‘Zestien,’ liegen ze.
‘Ga naar buiten, kom weer binnen en vertel me dat ge negentien zijt,’ zegt de sergeant.
En die jongens van veertien gaan naar buiten, komen weer binnen en vertellen dat ze negentien zijn.
‘Ga nu maar mee met de anderen,’ zegt een officier dan tegen een jongen van negentien die net veertien is geworden. Of net andersom. ‘Kijk recht voor je uit. Kijk niet achterom. Loop gewoon door. Zodra ge vertrokken zijt, is het ergste achter de rug. Het wachten, jongen… Het wachten is het ergste. De onzekerheid.’
En de jongen van negentien die net veertien is geworden – of net andersom – gaat mee met de anderen.
Hij kijkt recht voor zich uit.
Hij kijkt niet achterom.
En dan is het wachten voorbij en weet hij dat ook de officier tegen hem heeft gelogen.
Want het wachten is niet het ergste.
En Sansparole, de Onbekende Soldaat - hij spreekt opnieuw:
En dan is het goed dat er iemand knielt bij zo’n jongen van veertien die net negentien is geworden. Of net andersom.
Dat er iemand knielt bij zo’n jongen. Bijvoorbeeld met een woord van troost. Over – bijvoorbeeld – een Schone Heldendood. In – bijvoorbeeld – een rechtvaardige oorlog.
Ze mag Marianne heten. Of Jeanne d’Arc. Het kan Saint George zijn. Of God die met ons is. En laten we vooral Onze Lieve Vrouw van Zeven Smarten niet vergeten!
Voor ons was het een engeltje – zeg maar een bengeltje – dat Jeannette Elisabeth Shrapnell werd gedoopt.
En de jongste jongen van negentien was amper twaalf. Hij krepeerde aan de Sommegodverdomme.
En ge schijt schrik.
Maar ge moet geen schrik schijten, Elizabeth! Ge moet niet benauwd zijn van mijn bajonet! Ge krijgt geen petrol meer in uw hol, want Albeir, Albeir schiet de laatste Fritz omveir!
